دستبرد (من آرتمیس. شما؟)

دستبرد (من آرتمیس. شما؟) نیازمندیها

دروازه قرآن ميدان قرآن - تقاطع بولوار هفت تنان و ربانی شيرازی
حافظيه حد فاصل چهارراه حافظيه و چهارراه ادبيات - تلفن 2284552
سعديه بولوار بوستان - تلفن 7301300
ارگ کريمخاني ميدان شهدا (شهرداری سابق) - تلفن 2301985
تخت جمشيد کيلومتر 55 جاده شيراز - اصفهان
باغ عفيف آباد انتهای خيابان عفيف آباد - تلفن 6267343
باغ ارم بولوار ارم - تلفن 6273647
نارنجستان قوام خيابان لطفعلی خان زند - نرسيده به خيابان زينبيه (فلکه غدير) - تلفن 2224381
مسجد نصير الملک خيابان لطفعلی خان زند - محله گود عربان - تلفن 2241661
مسجد جامع عتيق شرق حرم مطهر شاهچراغ (ع) - تلفن 2243388
مسجد وکيل خيابان لطفعلی خان زند - خيابان طالقانی - رو به روی کتابخانه شهيد دستغيب
حمام وکيل خيابان لطفعلی خان زند - خيابان طالقانی - جنب مسجد وکيل
بازار وکيل جنب حرم مطهر شاهچراغ (ع) - تقاطع خيابان لطفعلی خان زند
بازار مسگرها تقاطع خيابان های احمدی و زند - جنب بازار وکيل
بازار مشير نو قسمت جنوبی بازار وکيل
آرامگاه شاهچراغ ميدان احمدی - تلفن 2222158
آرامگاه خواجوي کرماني دروازه قرآن
آرامگاه آبش خاتون ميدان دفاع مقدس (فلکه خاتون)
آرامگاه سيد تاج الدين غريب دروازه کازرون - تلفن 7281852
آرامگاه بی بی دختران ابتدای بولوار شهيد دستغيب - جنب بيت العباس
آستانه سيد علاءالدين حسين (ع) ميدان آستانه - تلفن 2242991
آرامگاه شاه شجاع بولوار هفت تنان - جنب بوستان کوهپايه
آرامگاه امام زاده علی ابن حمزه (ع) شمال پل قديمی دروازه اصفهان (پل علی بن حمزه) - تلفن 2223353
آرامگاه شاه داعی الله بولوار سيبويه - جنب قبرستان دارالسلام - تلفن 7285757
آرامگاه ابن خفيف پشت بازار وکيل - جنب دبيرستان ابوذر- تلفن 2228083
آرامگاه شيخ روزبهان خيابان لطفعلی خان زند (ضلع جنوبی) - محله درب شيخ
آرامگاه سيبويه دروازه کازرون - محله سنگ سياه - تلفن 7288084
سرای مشير انتهای بازار وکيل
کليسای ارامنه خيابان زند - کوچه نوبهار

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:22 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

کليسای ارامنه

كليسای مريم مقدس از کليساهاي شيراز است كه به سال 1662 ميلادی (1072 هجری) قبل از سلطنت شاه عباس دوم بنا شده است و تا به امروز باقی مانده است. اين کليسا نزديک مسجد مشير، جنب بازارچه ارامنه واقع شده است. تالار نماز خانه آن يکی از بناهای ظريف باستانی و هنری قرن هفدهم است که به وسيله هنرمندان ارمنی و مسلمان شيراز ساخته شده است. به طوری که ارامنه شيراز اظهار می دارند پنج قطعه قالی گران بها نظير همان پنج مجلس نقاشی سقف، در همان زمان بافته شده و کف نمازخانه را مفروش می ساخته است. طبق اظهار يکی از اعضای هيأت امنای ارامنه شيراز هنگامی که «مارتيروس سرکيس» تصدی اين کليسا را عهده دار بود، پنج قطعه فرش نفيس مزبور مفقود شده است و احتمالاً اين فرش های گران بها را به انگليسی ها فروخته اند.

در تالار کليسا گچبری هايی که می توان آن را از شاهکارهای قرن يازدهم دانست؛ وجود دارد. از همه مهم تر اين که از داخل تالار و نمازگاه سقف نقاشی و گچبری شده و گنبدی شکل است. حال آن که از خارج و در روی پشت بام اثری از گنبد مدور و گنبدی شکل ديده نمی شود. پشت بام تالار نمازگاه چهارگوش است و بدينوسيله هر گونه اثری که حکايت از کليسا بکند از خارج حتی از روی پشت بام های مجاور ديده نمی شود.

(بر گرفته از کتاب: ايرانيان ارمنی نوشته اسماعيل رائين 1349)

مجموعه تصاوير کليسای ارامنه :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:10 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

سرای مشير

سراي مشير يا سراي گلشن از آثار دوره قاجاريه در شيراز است كه در انتهاي جنوبي بازار وكيل در گوشه شرقي آن قرار گرفته است.

اين سرا كه داراي طرح و نقشه اي دايره اي (هشت گوش) است، توسط ميرزا ابوالحسن خان مشيرالملك احداث شده است.

سر در ورودي سراي مشير، داراي دو طبقه كاشي كاري شده است كه چند لچكي نيز در آن قرار دارد. در بالاي آن نيز، به جهت نورگيري حجره هاي طبقه دوم سرا، پنجره اي مشبك از آجر قرار گرفته است.

رخ بام نيز از قطعات سنگ يكپارچه تهيه شده است. در دو طرف نماي سردر ورودي، دو اسپره كاشي كاري شده وجود دارد و بالاتر از آن، مقرنس هايي از كاشي قرار گرفته است.

در زير آن كتيبه اي كاشي كاري شده با زمينه لاجوردي و خط نستعليق عبارت سراي گلشن بناي مرحمت پناه حاجي ميرزا ابوالحسن خان مشيرالملك شيرازي را نشان مي دهد. در پايين كتيبه، دو سنگ مرمري قرار گرفته كه بر روي آنها در سه سطر عبارتي در بيان اهداف تأسيس سرا، حجاري شده است و در پايان نيز تاريخ 1282 ه.ق قيد شده است. در دو طرف اين دو سنگ، دو حاشيه كاشي كاري مزين به شاخ و گل و برگ، قرار گرفته است.

دو پله از دو تخته سنگ يك پارچه، در ورودي اين سرا به سوي دالان ورودي قرار دارد. در عرق چين سقف دالان ورودي ترنج هايي بر وري قطعات كاشي كاري وجود دارد. سراي مشير داراي دو طبقه است كه كف پوش طبقه اول از قلوه سنگ و طبقه دوم سنگ و آجر است. در هر طبقه حجره هايي وجود دارد و در جلو حجره ها، ايواني قرار گرفته است. حجره هاي طبقه دوم يكتو هستند و مرزهاي لچكي هاي آن كاشي كاري شده است.

مدخل ورودي سرا، كاسه پوش بزرگي است كه به يك شاه تويزه تكيه كرده است.

حجره هاي طبقه يا اشكوب اول، تودرتو مي باشد و به وسيله راهرويي به حياط متصل مي شوند. اين حجره ها داراي درهاي چوبي منبت و مشبكي هستند كه از چوب ساج ساخته شده اند.

سه رشته پلكان در سه ضلع مختلف طبقه اول را به طبقه دوم متصل مي كند. طبقه يا اشكوب دوم در لبه ايوان داراي فخرمدين است.

اين بنا خود به شكل هشت ضلعي است كه اتاق ها در هشت ضلع آن قرار گرفته است. در وسط حياط نيز حوض بزرگ هشت ضلعي اي قرار دارد كه لبه و پاشويه آن از سنگ هاي مختلف يكپارچه ساخته شده است و در آن سه فواره وجود دارد. در چهار طرف اين حوض، باغچه هايي قرار گرفته است و در آن درخت نارنج پرورش يافته است.

كف پوش سراي مشير، قطعات كوچك سنگ است. در ضلع شمالي اين سرا، در فضاي بسته هشت ضلعي، ساختمان هايي قرار گرفته كه داراي سقف مرتفعي است كه كاشي كاري و مقرنس كاري شده است. در وسط گنبد آن نيز، بادگيري وجود دارد كه در دهانه آن اشعاري مشتمل بر نام چهارده امام، با خط نستعليق بر روي كاشي نگاشته شده است. اين ساختمان مدتي در اختيار سازمان جلب سياحان فارس قرار گرفت. آنها نيز در اين محل قهوه خانه اي به سبك قهوه خانه هاي قديمي احداث نمودند كه هم اينك از آن اثري نيست.

در ضلع جنوبي حياط نيز تالار و اتاق هايي در بخش هاي بالا و پايين قرار دارد.

در ضلع شرقي و غربي حياط، مغازه ها و راهروهايي وجود دارد كه در مغازه ها همگي ارسي هاي چوبي است كه با شيشه هاي رنگي تزيين شده است.

معماري اين بنا، برگرفته از معماري كاروانسراهاي صفوي است.

در زمان پهلوي به دستور فرح ديبا، كاشي هاي ريخته و درك هاي فرسوده و شكسته اين بنا مرمت شد. اين بنا با رنگ زرد و طرح هاي گلداني معرف سبك اختلاط است كه در زمان قاجاريه رايج شده بود. سازمان ميراث فرهنگي، اين بنا را در سال 1347 ه.ش . با شماره 424 به ثبت تاريخي رسانيد.

مجموعه تصاوير سرای مشير :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:9 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه سيبويه

در جنوب غربی شيراز، در محله سنگ سياه در قبرستان باهليه قرار دارد. وجه تسميه اين محله به سنگ سياه به دليل وجود سنگ سياه چهار گوشی است که بر روی تربت سيبويه نصب شده است.

بنای اصلی آرامگاه که توسط انجمن آثار ملی در سال 1353 هـ.ش. ساخته شده، تالاری است در سمت شمال به طول 8 متر و عرض 5 متر، که شامل طاق نماهايي با کاشی های معرق، اثر کارگران خراسانی می شده. سقف آن به شکل رسمی هشت و معلقی کاری آراسته شده است. قبر سيبويه در وسط ساختمان قرار دارد و سنگ سياهی به طول 190 سانتی متر و عرض 70 سانتی متر و ارتفاع 35 سانتی متر بر روی آن قرار دارد. بر روی سنگ قبر نام، تاريخ ولادت و تاريخ وفات سيبويه ذکر شده است. محوطه آرامگاه چند متر است، به وسيله سنگ هايي تيشه ای مفروش شده و درون آرامگاه نيز با سنگ سياه پوشيده شده است. در محل آرامگاه سکويي قرار دارد که با چند پله به کف حياط متصل می شود. در سمت شرقی محوطه آرامگاه سنگ قبر سياه قديمی قرار گرفته است و در امتداد آن باغچه بزرگی قرار دارد.

تصوير آرامگاه سيبويه :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:7 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه شيخ روزبهان

در مشرق شيراز و در انتهاي شرقي خيابان لطفعلي خان زند، در محله اي كه آن را به مناسبت وجود قبر شيخ، درب شيخ مي خوانند واقع شده است. در محوطه آرامگاه سه پله سنگي قرار دارد كه به ايواني بدون سقف منتهي مي شود و در اطراف ساختمان كشيده شده است. پس از آن ايوان مسقفي ديده مي شود كه در ادامه آن ايواني ديگر با عرض كمتر به چشم مي خورد و قبر شيخ و قبور دو تن از فرزندان و فرزندزادگان وي در آنجا واقع شده است.

بر پيشاني اين ايوان با خط نستعليق نوشته شده است:

آرامگاه شيخ كبير ابومحمد روزبهان، تولد در فسا 522 هجري، 507 ش. ، وفات در شيراز 606 ه.ق. ، 588 ش.

بر بالاي ايوان لوحه اي برنجي قرار گرفته كه اين كلمات بر روي آن نقر شده است:

لااله الاالله الملك الحق المبين

در پايين همين لوحه،بر روي تكه سنگي نوشته شده:

اي تو را با هر دلي رازي دگر

مقابل در ورودي شاه نشيني با دو پنجره مشبك و كاشي هاي معرق قرار دارد. بين آن دو پنجره سنگ نبشته اي است كه نام شيخ، سال تولد، سال درگذشت و تاريخ بنا و سازندگان آن بدين شرح آمده است. به خواست خداي هر دو جهان، بناي آرامگاه شيخ روزبهان ابو محمد فرزند ابي نصر فرزند روزبهان بقلي فسايي شيراز در جايگاه بخشي از مجموعه ساختمان هاي خانقاه و رباط وديگر ابنيه دوران زندگي آن بزرگوار كه پس از گردش خوابگاه ابدي وي و چند نفر از افرد خانواده او گرديد، به وسيله انجمن آثار ملي ساخته شد. آغاز ساختمان 1350.1.15 ، پايان ساختمان 1351.4.15 .

در جنوب شاه نشين كتيبه ديگري است كه شامل دو قسمت مي شود. بر روي قسمت اول آن نوشته شده است:

شيخ روزبهان ابو محمدبن ابونصر بقلي فسايي شيرازي به سال 522 هجري در فسا چشم به دنيا گشود و در محرم 606 هجري در شيراز در خانقاه خود كه اكنون اين بنا در آنجا برپا شده است، جهان را بدرود گفت. اين عارف بزرگوار جامع بين كمالات صوري و معنوي - قال و حال - زهد و عشق - صحو و سكر، تحقيق و تعليم در شريعت و طريقت و پيشواي كاروان راه حقيقت بوده است.

در قسمت دوم كتيبه مذكور قسمتي از رباعيات شيخ روزبهان به چشم مي خورد:

در ديده تويي، وگرنه بر دوختمي	دل داغ تو دارد ار نه بفروختمي
در پيش تو چون سپند بر سوختمي	جان منزل توست ور نه روزي صدبار

مقبول كسان گرت بر آيد از دست	زنهار در آن كوش كه باشي پيوست
هر چيز كه از طاق دل افتاد، شكست	مگذار كه افتي از نظر مردان را

تا كي به هدف تير پراكنده زني؟	تا چند سخن تراشي و رنده زني؟
بسيار بر اين گفت و شنود خنده زني	گر يك سبق از علم خموشي داني

جهان را جمله سرتاسر بسوزم	اگر آهي كشم صحرا بسوزم
چه فرمايي بسازم يا بسوزم	بسوزم عالم ار كارم نسازي

ز حد خاور تا آستانه اقصي	در اين زمانه منم قائد صراط الله
كه هست منزل جانم به ماوراء ورا	روندگان معارف كجا مرا بينند

متن كتيبه اي كه در شمال شاه نشين قرار گرفته چنين است:

آثار شيخ روزبهان

3. مكنون الحديث	2. عرايص البيان في حقايق القرآن	1. لطايف البيان في تفسير القرآن
6. كتاب العقايد	5. الموشح في المذاهب الاربعه	4. حدائق الاخبار
9. مشرب الارواح	8. كتاب المناهج	7. كتاب الارشاد
12. كتاب العرفان في خلق الانسان	11. رساله الانس في روح القدس	10. منطق الاسرار ببيان الانوار
15. لوامع التوحيد	14. عبهرالعاشقين	13. سيرالارواح
18. سيرالارواح	17. شرح الحجب و الاستار في مقامات اهل الانوا	16. مسالك التوحيد
21. سلوه القلوب	20. شرح الشطحيات فارسي	19. غلكات السالكين
24. صفوه مشارب العشق	23. مقاييس السماع	22. سلوه العاشقين
27. منهج السالكين	26. تحفه المحبين	25. ديوان المعارف

در جنوب شرقي آرامگاه شيخ كتابخانه اي قرار داشت. اطاق ديگري نيز وجود دارد كه محل سكونت نگهبان آرامگاه است. حياط آرامگاه با سنگ چكشي و كف اطاق ها از موزائيك پوشيده شده است. سنگ قبري در صدر محوطه قرار گرفته است و سنگ صندوقي سبزرگي كه در حاشيه آن نام 14 معصوم به خط ثلث نوشته شده است، بر روي آن نصب شده. بر روي سنگ قبر تاريخ وفات شيخ با اين عبارت: في منتصف محرم سنه ست و ستمائه نوشته شده. طول سنگ قبر شيخ يك متر و 69 سانتي متر و عرض آن 56 سانتي متر و ارتفاعش 46 سانتيمتر مي باشد.

آرامگاه شيخ روزبهان در سال 1353 به شماره 1043/4 در فهرست آثار ملي ايران ثبت گرديد.

تصوير آرامگاه شيخ روزبهان :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:6 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه ابن خفيف

در محله درب شاهزاده، كوچه غربي پشت بازار وكيل ( از سمت بازار نو ) قرار گرفته است. آرامگاه او در خانقاهي كه در سال 371 ساخته شده بود قرار دارد. در قرون گذشته مزار شيخ در محوطه وسيعي بود كه زماني خانقاه و زماني گورستان بود.

در قرن 6 ه.ق. زنگي بن مودود (حك 566 ه.ق) آرامگاه شيخ را مجددا" ساخت و چند قطعه زمين را بر آن وقف كرد.

در قرن 8 ه.ق. شيخ بهلول فرمانرواي شيراز (714 و 719) قبه اي بر سر تربت شيخ قرار داد. از ابتداي سلطنت صفويه، به دليل تعصب شديد صفويان به گرايش به مذهب تشيع، از رونق خانقاه شيخ كاسته شد. چون شيخ از پيروان مذهب تسنن بود و قبرستان ابن خفيف كوچكتر شد.

در زمان كريم خان زند (مك 1162 - 1193) گورستان خفيف و قسمتي از خانقاه مسطح شد و به ميدان توپخانه و بازار و ارگ تبديل شد و فقط قبر شيخ در كوچه پشت ميدان توپخانه در اطاق كوچكي باقي ماند.

و بر سر قبر نيز حجره كوچكي ساخته شد.

در سال ...؟ براي ساختن دبيرستان شاپور قسمتي از ميدان توپخانه (شهرداري فعلی) را اشغال كردند و خانقاه شيخ در شمال شرقي مدرسه واقع شد و تنها راه ورود به آن كوچه اي در شمال بازار وكيل بود.

در سال 1337 از سوي اداره باستان شناسي فارس تعميراتي بر روی آن صورت گرفت. اتاقي كه سنگ قبر در آن قرار داشت حدود 30 سانتيمتر بالا آورده شد و با كاشي فيروزه اي فرش گرديد. همچنين براي تهويه فضا و روشنايي اتاق پنجره اي نصب كردند و كف اتاق ورودي با كاشي هاي سيماني پوشيده شد. همچنين براي ورود به مقبره درب محكم و مناسبي نصب كردند. نقشه ساختمان جديد توسط مهندس فرزان مهر و زير نظر مهندس فروغي تهيه و طرح ريزي شده بود.

هم اينك سطح مقبره شيخ در حدود 45 سانتي متر بالا آمده و طول و عرضي يكسان به اندازه 140 سانتيمتر دارد. ساختمان جديد آجري كه بر فراز آرامگاه واقع شده، سه پله از سطح زمين بالاتر است در كنار ورودي نيز بنايي آجري وجود دارد كه كتابخانه اين بناست و عمود بر ان نيز در جبهه مقابل ورودي در اتاق وجود دارد كه متعلق به نگهبان بنا است. در دو سوي آرامگاه دو باغچه وجود دارد كه فضاي مابين آنها راهي است كه به آرامگاه ختم مي شود.

اشخاصي كه در كنار قبر ابوعبدالله خفيف به خاك سپرده شده اند عبارتند از: حكيم متأله، ميرزا علي انصاري، محمودشاه اينجو پدر شيخ ابواسحاق اينجو (735)، ابوحيان توحيدي، شيخ حسين بن محمدبن احمد معروف به بازيار (391)، شيخ ابي احمد فضل بن محمد معروف به ابي احمد كبير (م 377)، شيخ ابي احمد حسن بن علي معروف به ابي احمد صغير (384) كه هم اينك اثري از آنها وجود ندارد.

تصوير آرامگاه ابن خفيف :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:4 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه شاه داعی الله

آرامگاه نظام الدين محمود الحسيني ملقب به داعي الي الله از سادات حسيني، عالم, عارف و شاعر شيرازي با 38 جلد اثر فارسي و عربي است كه در جنوب شيراز، در شرق گورستان معروف دارالسلام و خارج از دروازه شاهداعي واقع شده است.

آرامگاه شاهداعي شامل دو قسمت است. بنا داراي تالاري است كه قبر شاهداعي (870 - 810 ه.ق) و فرزندش سيد قاسم (متوفي 920) در آن قرار دارد. سنگ قبر سيد قاسم از جنس مرمر است قبر وي در فضايي قرار گرفته كه دو پله از سطح نمازخانه بالاتر است و اندازه آن 518×615 متر است و بر فراز آن بقعه اي ساخته شده است.

براي اولين بار كريمخان زند اين آرامگاه را به سبك معماري عهد زنديه براي قبر شاهداعي ساخت و سنگ قبر بزرگ و خوش طرحي از نوع سنگ سماقي سرخ رنگ بر روي مزار وي نصب كرد و دستور داد تا بر روي آن كتيبه اي با خط ثلث برجسته نام و تاريخ وفات شيخ را بنويسند. متن كتيبه چنين است:

لقد اشرق وجه الارش به نور وجود قطب التحققين و سيد الموحدين الداعي الي الله قدس الله سره نظاما" لقلب الارشاد نظام الدين محمدالحسيني المتوفي يوم الخميس الثاني والعشرين من جمادي الاولي سنه سبعين و ثمان مائه 870.

اين سنگ 0.65 × 2.65 قرائت و بر روي آن حجاري هاي ظريفي از رموز عرفاني نقش كرده اند. در سال 1299 ه.ق حاجي ميرزا كريم از تجار معروف شيراز بقعه آرامگاه را تعمير نمود. ساختمان تالار و معرق كاري آن در سال 1354 ه.ش. توسط عبدالعلي فصحتي انجام شد. بر سر در آرامگاه، بر روي كاشي، شعري از شاهداعي الي الله نوشته شده كه چنين است.

مهل كه از تو نشيند به خاطري گردي

چو باد خاك تو خواهد به هر طرف بردن

در درون آرامگاه نيز بر روي كاشي اشعاري از خود وي نوشته شده است كه عبارتند از:

نمي گفتي بيا بنشين كه من رطل گران دارم	روان كن ساقيا جامي كه جان اندر ميان آرم
منم حيران نام تو كه تا چون بر زبان آرم	منم از جان غلام تو، منم مشتاق جام تو
كه مي خواهم كه جان تا لب از او اندر دهان دارم	تعالي الله تعالي الله چه تيغ غمزه اي داري
زآن سلطان سلطانان به نام تو نشان دارم	گرم كشتي ز من رستي وگرنه راستي را من
به طاق دل كنم پاره هزار آه و فغان دارم	به وصل خود دهم راهي كه مي داني كه ناگاهي
زنم آن دام بر هم فتنه آخر زمان دارم	بگويم تو كئي يا نه، چه دام افكنده اي اينجا
گريبانت كنم داعي و بازت در ميان آرم	كناري جسته اي از خلق و شيدي مي كني آري
كه پس از هزار پرده رخ يار خود بديدم	به مباركي و شادي به مراد دل رسيدم
چو صبا لطيف و خوشبو به جهانيان وزيدم	ز حيات روي و زلفش اثري نيافت جانم
ازل و ابد هوايي شد و من در او پريدم	ز جمال و از جلاله چو دو بال گشت حاصل
چه نواله ها چشيدم چه پياله ها كشيدم	ز صفاي گوش دل من مي صاف نوش كردم
تو مرا به رمز گفتي كه بگو وارهيدم	سر من به باده خوش شد دل من برفت از خود
كه من از دهان جان بخش كه اين سخن شنيدم	به صفات بي زوالت كه بگويم و نگويم
شدم و در آستانش به سلامت آرميدم	هله داعي اين زمان من كه خلاص داد يارم

رخت خود از اين ورطه به آن سوي كشيدند	خوش وقت كساني كه قه مقصود رسيدند
از نور يقين عاقبت كار بديدند	از دام خيالات جهان جمله برستند
وز شاخ حقيقت گل توحيد بچيدند	گشتند به پيراهن هر گلبن تحقيق
هر قصه كه از مخبر صادق بشنيدند	ديدند به چشم دل و فارغ بنشستند
هر چند به هر كوچه در اين راه دويدند	آرام گرفتند به منزلگه تمكين
صد خرمن طاعات به يك جو نخريدند	از مدعياني كه فروشنده خويشند
سنت طلبيدند و ره شرع گزيدند	چون داعي ما از پي اسرار حقيقت

در اين جهان ز سر هر چه هست برخيزد	به مهر دوست كسي كز الست برخيزد
كه مست خيزد و در حشر مست برخيزد	مسلم است كسي را طرب ز باده عشق
دمي معامله دل، ز دست برخيزد	مگر ز حق برسد جذبه اي و گرنه مرا
كه بت پرستي هر خودپرست برخيزد	رسيد كوكبه لااله الاالله
كنون هر آن كه به خلوت نشست برخيزد	ندا دهيد كه اسرار جمله بر سر صحراست
اگر ز بند خيالات پست برخيزد	به اوج عالم بالا و سر دل زاهد
بسا بلا كه بر او زين شكست برخيزد	شكست خاطر داعي به زهد خشك فلان

قسمت دوم آرامگاه كه وسيع تر است، به باغچه معروف است و به صورت قبرستان عمومي در آمده است. ديوارهاي محوطه به صورت طاق نماست. در ديوارهاي بيروني كاشي كاري صورت گرفته است. چهار كتيبه نيز در آن وجود دارد كه به اشعار شاهداعي اختصاص يافته است.

مجموعه تصاوير آرامگاه شاه داعی الله :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:3 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

امام زاده علی ابن حمزه (ع)

در جنوب دروازه قرآن، نزديك به دروازه اصفهان در جنب پل علي بن حمزه و در خياباني كه به نام حافظ موسوم است، قرار گرفته. اولين بار در زمان فرمانروايي عضدالدوله ديلمي (مت 372 - حك 338) بقعه وسيع و گنبدي به صورت كاربندي كه در ميان چهار تويزه قرار دارد رفيع بر فراز قبر اين امام ساخته شد.

در زمان حكومت صفويان نيز تعميراتي بر روي بقعه و گنبد اين امام زاده صورت گرفت. در دوره زنديه (116 - 1209) نيز مرادخان و زكيخان زند (م 1193 ه.ق) آن را تعمير نمودند.

در سال 1239 پس از وقوع زلزله اي در شيراز بقعه مذكور صدماتي ديد و حسينعلي ميرزا فرمانفرما به سال 1239 ه.ق. عمارت كنوني را بنا كرد.

بعد از آن در سال 1274 ه.ق. طهماسب ميرزا مؤيدالدوله آن را مرمت كرد. در بالاي درب ورودي بر روي قطعه سنگي مرمري، ماده تاريخ مرمت بقعه نگاشته شده كه چنين است:

آن كه شاهان را بود ايوان جاهش سجده گاه	در زمان شاه غازي ناصرالدين پادشاه
هم مؤيد ملك را و هم مؤيد از اله	حكمران ملك جم شهزاده طهماسب كه هست
پايه اش بر پشت ماهي، سايه اش بر روي ماه	داد فرمان تا كنند اين گنبد عالي كه هست
زاده موسي ابن جعفر ساخته آرامگاه	چند ازين گنبد و ديوان عالي كاندرو
گفت: احسنت اي سخنرا شاعر با فر و جاه	سال تاريخش همايون جست از پير خرد
بر فراز آسمان شد پايه اين بارگاه	برفزا بر دومين مصراع زيب آنگاه گو

قسمت غربي و درب ورودي بقعه به خيابان متصل است و به وسيله هشتي گنبددار متصل به دالاني وارد محوطه وسيع آن مي شوند. درب چوبي و منبت شده صحن داراي كتيبه اي سنگي به طول 3 متر و عرض 80 سانتيمتر به خط ثلث است كه ابراهيم سلطان فرزند شاهرخ تيموري آن را نوشته است. متن كتيبه چنين است:

قيل لابراهيم عليه السلام: بما اتخذك الله خليلا - قال ما تغديت و ما تشبعت الامع الضيف - كتيبه ابراهيم سلطان.

ساختمان بقعه شامل حرم وسيع و آينه كاري شده اي در ديوار و سقف است كه تا ارتفاع 1 متري ازاره هايي از سنگ مرمر دارد و در سمت شمال آن مرقد علي بن حمزه(ع) درون ضريحي از چوب و خاتم و فولاد قرار دارد و بر فراز آن گنبدي فيروزه اي رنگ ديده مي شود.

در طرفين حرم و در قسمت پايين آن يك راهرو و يك اتاق قرار دارد و در قسمت بالاي آن دو گوشواره به چشم مي خورد. در دو طرف بقعه نيز دو گلدسته نمايان است. پنجره ميدان اين بنا با گره چيني و شيشه هاي رنگي مزين شده است. در اطراف بقعه گورستان وسيعي به نام جوان آباد وجود داشته است. در سال 1305 ش. كه كار ساخت و ساز هنرستان فارس آغاز شد، قسمت جنوبي آن تسطيح شد و قبر رحيم خان زند (م. 191) فرزند كريم خان زند (م 1191) همراه با قبر يكي ديگر از فرزندان كريمخان كه در سال 1158 فوت كرده بود، جزء يكي از اتاق هاي اين مدرسه در آمد و سمت شمالي آن نيز به باغ ملي تبديل شد.

در حياط اين امامزاده چند تن از پادشاهان آل بويه نيز دفن شده بودند كه اكنون از قبر آنان اثري نيست. از ميان آنها مي توان به عمادالدوله علي (م 338 ه.ق) ركن الدوله حسن (م 336 ه.ق) اشاره نمود.

حياط اين امامزاده هم اينك پوشيده از قبرهاي جديد و قديمي است كه حوضي كوچك در ميان آن قرار دارد و ديواره هاي بيروني اكنون در حال مرمت و تزيينات معقل و معرق است و ديوارهاي داخلي طاق نماست.

بفعه امامزاده علي بن حمزه (ع) در سال 1347 ذيل شماره 534 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.

مجموعه تصاوير امام زاده علی ابن حمزه (ع) :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:2 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه شاه شجاع

در شيراز و در شمال غربي حافظيه در نزديكي هفت تنان در كنار بلوار هفت تن قرار دارد. شاه شجاع قبل از مرگ (786 ه.ق) وصيت كرده بود كه جسد وي را در زمين هاي مصلي و در جوار قبر شيخ محمود قطب الدين دفن نموده و سپس توسط اميراختيارالدين كرماني جنازه را به مدينه برده در آنجا به خاك سپارند. پس از مرگ وي به دليل اختلافاتي كه بين جانشينان او به وجود آمد، وصيت او عملي نشد و در همان جا باقي ماند.

بعدها در زمان كريمخان زند و در سال 1192 ه.ق. يكي از درباريان به نام ميرزا محمدكرماني متخلص به ظفر، كه د ردربار كريمخان زند صاحب مقام بود، در صدد ساختن بقعه اي بر روي قبر و تجديد بناي آرامگاه بر آمد ولي فرصت و زمينه لازم براي تحقق اين امر فراهم نشد و چون سنگ قبر شاه شجاع را برده بودند، به دستور كريمخان سنگ تراشيده و مرغوبي بر روي قبر نصب شد و بر روي آن با خط نستعليق عالي اين عبارت در 11 سطر نوشته شد:

هوالحي الذي لا يموت. هذا مدفن السلطان العادل الباذل المرحوم المغفور شاه شجاع المظفري و وفاته في سنه ست و ثمانين و سبعمائه من الهجريه كما قال العارف السالك شمس الدين محمد حافظ عليه الرحمه حيف از شاه شجاع و تجديد مزاره في شهر ربيع الثاني 1192.

از سال 1338 ه.ش. توسط انجمن آثار ملي گنبدي از كاشي هاي فيروزه اي بر روي قبر ساخته شد كه بر 4 ستون استوار است. و درون آن با كاشي، معرق كاري و تزيين شده است.بناي آرامگاه بر روي يك صفه كه سه پله از سطح زمين اختلاف ارتفاع دارد، بنا گرديده است و از چهار گوشه آن چهار ستون مايل با سنگ هاي سفيد به گنبد آبي رنگ آن مي رسد. گنبد به وسيله كاربندي ها به ستون ها متصل شده است. 4 كتيبه از اشعار شاه شجاع و حافظ نيز در درون گنبد و چهار كتيبه از اشعار حافظ كه در مدح شاه شجاع سروده بود، در قسمت بيروني گنبد و به خط نستعليق بر روي كاشي نوشته شده است.

در زير گنبد نيز چهار كتيبه به شرح زير بر زوي كاشي نوشته شده است:

كتيبه جنوب شرقي:

به نام پروردگار بخشنده مهربان، به روزگار شاهنشاهي اعليحضرت همايون ...

كتيبه شمال شرقي:

عارفان بر سر اين رشته نجويند نزاع	طره شاهد ديني همه پند است و فريب
كه وجودي است عطابخش و كريم و نفاع	عمر خسرو طلب ار نفع جهان مي طلبي
جامع علم و عمل جان جهان شاه شجاع	مظهر لطف ازل، روشني چشم امل

(حافظ)

كتيبه شمال غربي:

بسمه تعالي شأنه

گر به مثل خون دل آيد به جوش	شيوه عشاق نباشد خروش
كو به گلستان ننشيند خموش	بلبل از آن خار جفا مي خورد
اي دل سرگشته سر سر مپوش	پيرهن صبر قبا كرد هجر
زهر هلاهل بودش همچو نوش	هر كه چو من شربت دوري چشيد
زان سخنم صبر برفته است و هوش	تازه حديثي بشنيدم ز عشق
پند خردمند نكردي به گوش	كاي به غم دوست چنين مبتلا
سر كه خدا نيست مبادا به دوش	دل كه اسيرست مبادش خلاص
كه بس مختصر آمدم اين جهان	دلا ملك ما عالمي ديگر است
نيرزد بر همتم رايگان	به آزار موري همه ملك جم

(شاه شجاع)

كتيبه جنوب غربي :

بسمه تعالي شأنه

يك ذره كيمياي وفا زين جهان مجوي	اي دل صفاي عشق از اين خاكدان مجوي
وز مرد و مردمي و مروت نشان مجوي	بيزار شو ز مردم و آزاد شو ز خويش
با زاغ و با زغن منشين وآستان مجوي	سيمرغ وار گوشه نشين باش زينهار
بگذر ز باد و هيچ در اين جا مكان مجوي	بنياد چرخ بر سر آب است چون حباب
ور نقد عمر مي دهدت رايگان مجوي	گر تيغ بر كشد سر تسليم از او بكش
ترك كلاه اطلس خود زآسمان مجوي	چون بافتند خز وجود تو را ز خاك
بوي قميص از گذر كاروان مجوي	در چاه و حشمت است ترا يوسف اي عزيز

(شاه شجاع)

در جنب آرامگاه، بنايي آجري وجود دارد كه در حال حاضر به عنوان كتابخانه آثار و مفاخر فرهنگي مورد استفاده است. آرامگاه شاه شجاع در آذر ماه 1354 ذيل شماره 1169.7 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.

مجموعه تصاوير آرامگاه شاه شجاع :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 14:1 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آستانه سيد علاءالدين حسين (ع)

آرامگاه حضرت سيد علاءالدين حسين، فرزند امام موسي كاظم (ع) و برادر حضرت شاه چراغ (ع) معروف به حسين كوچك است كه در ميدان آستانه در جنوب شرقي شيراز و در محله بالا كفت واقع شده است.

در اواخر قرن هشتم و اوايل قرن نهم، يعني در زمان قتلغ خان حاكم فارس بناي اوليه آرامگاه سيد علاءالدين حسين ساخته شد. آرامگاه درون باغي كه به باغ قتلغ معروف بود، قرار داشت. بعد از مدتي باغ مزبور ويران گشت و قبر امام نيز ناپديد شد.

در اواسط عهد صفوي شخصي به نام ميرزا علي كه از مدينه به شيراز آمده بود، قبر امام را پيدا نمود و آن را تعمير اساسي كرد. بعد از آن خليل سلطان ذوالقدر حاكم فارس (918-926) در زمان سلطنت شاه اسماعيل صفوي به تجديد بنا و تزيين آن پرداخت و در سال 923 كار تزيين آرامگاه را به پايان رساند.

كتيبه اي كه بر بالاي حرم مطهر قرار دارد زمان اتمام تجديد بنا را در اشعاري كه ...؟ سروده است نشان مي دهد:

سال تاريخش بجو از خيرباقي والسلام

... اين بنا كز دولت سلطان خليل آمد پديد

در سال 943 و در زمان شاه طهماسب صفوي كارهاي تكميلي آرامگاه به پايان رسيد. در كتيبه ديگري كه به خط ثلث نوشته شده و در داخل حرم قرار گرفته است درباره چگونگي انجام امور تكميلي توضيحاتي داده شده است.

در سال ...؟ ميرزا ابوالحسن خان مشيرالملك گنبد آرامگاه را كه بر اثر زلزله صدمه ديده بود، مجددا" ساخت و در سال 1309 به دستور محمدرضا خان قوام الملك به آيينه كاري رواق آن پرداختند.

شوريده شيرازي در مورد آيينه كاري حرم شعري سروده است كه به خط نستعليق عالي در اطراف ضريح نوشته شده است و در بيت آخر آن زمان آيينه كاري را بيان كرده است.

روي نه افلاك از اين آيينه ها آيين گرفت

منطق شوريده بهر سال تاريخش سرود

كف و ازاره هاي داخل آرامگاه از سنگ مرمر است. سقف و ديوارهاي بنا نيز آيينه كاري شده است. در سال 1329 گنبد بنا را كه چندين مرتبه بر اثر حوادث مختلف صدمه ديده بود برداشتند و در سال 1331 گنبد جديدي را با اسكلت فلزي بر روي آن نصب كردند. در حال حاضر اين گنبد با كاشي هاي معرق پوشيده شده و اطراف آن با كاشي هاي رنگين گل و بته دار مزين شده است.

مرقد امامزاده در شاه نشين شمالي در حرم مربع شكلي كه ديوارها و طاق آن آيينه كاري شده قرار گرفته است. ضريح چوبي امامزاده منبت كاري شده و بر روي آن شيشه نصب گرديده است. درب هايی براي داخل شدن به حرم وجود دارد كه هر كدام از آنها چوبي است و منبت كاري شده هستند. يك درب ديگر از طلا كه كار هنرمندان اصفهان است نيز براي حرم تهيه و نصب شده است. در اطراف اين در قصيده اي از جمال جمالي شاعر معاصر شيرازي به صورت ميناكاري نوشته شده است كه دو بيت آخر آن ماده تاريخ است:

اين دو مصرع را جمالي از ره اخلاص عنوان	سال شمسي و هلالي كرد حسب الامر فالي
گشت اين باب حوايج بوسه گاه اهل عرفان (1350 ش)	از كرم يزدان دري بگشاد بر ارباب ايمان(1391 ق)

در زاويه جنوب غربي آرامگاه برجي مكعب شكل از سنگ هاي سفيد ساخته شده كه در چهار سوي آن ساعت هايي كار گذاشته اند.

در زاويه جنوب شرقي آرامگاه نيز بنايي وجود دارد كه متعلق به آرامگاه سيد عبدالله حجاب (ضياءالسلطان) است.

مجموعه تصاوير آستانه سيد علاءالدين حسين (ع) :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:59 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه بی بی دختران

از بقاع متبرك شيراز است كه در كوچه اي منشعب از خيابان شهيد دستغيب در پشت بيت العباس در نزديكي مسجد ايلخاني قرار گرفته است.

بي بي خديجه، ام عبدالله از فرزندان زبن العابدين (ع) است كه به بي بي دختران معروف است اين بقعه داراي گنبدي بلند است. اين بنا در زمان زنديه ساخته شده است. بنياد بقعه را زني از سلاطين نهاده و چون به دليل زلزله تخريب شده، محمدقلي خان ايلخاني عمارت را تجديد و تعمير كرد. در ابتدا اطراف بقعه قبرستان بوده. اين بقعه داراي دو طبقه بر روي سطح زمين و يك زيرزمين مي باشد. حياط آن نيز داراي حوضي مربعي در جلو بقعه و دو باغچه در طرفين آن است.

مقبره ام عبدالله در زيرزميني حياط قرار گرفته است. ازاره داخل بقعه تا ارتفاع يك و نيم متري از سنگ گندمك ساخته شده است، پوشش روي ارامگاه چوبي است كه طول و عرض آن حدود 4 متر و 1.5 متر و ارتفاع آن 2 متر است. در اطراف مقبره نيز، سنگ قبرهايي وجود دارد كه تصاويري بر روي آنان حجاري شده و اكنون در ازاره ها در پله ها كارگذاشته شده است. در بيرون از بقعه، در ضلع شمال قبر عبدالله مبارك قرار دارد.

اين بقعه تاكنون چندين بار از جانب اداره اوقاف مرمت شده است و هم اينك نيز در حال مرمت است.

تصوير آرامگاه بی بی دختران :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:58 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه سيد تاج الدين غريب

از بقاع متبرك شيراز است كه پيش از دوره قاجاريه در نزديك دروازه كازرون در كوچه اي احداث شده است. اين بقعه آرامگاه جعفربن فضل بن جعفر بن علي ابن ابي طالب ملقب به تاج الدين غريب است. همچنين مقبره محمدبن حسن مثني ابن حسن بن علي بن ابي طالب نيز در اين مكان قرار گرفته است.

در اين بقعه كه داراي گنبدي نيلوفري است رو به شمال و در كوچه اي منتهي به بازار ميوه فروش ها قرار گرفته است. در سر در ورودي نيز كاشي هفت رنگ استفاده شده و بر روي آنها تصاوير گل و بته نقش بسته است. بر روي برخي از آنها نيز آيات قرآني و احاديث به خط ثلث نگاشته شده است. بر روي برخي ديگر تصاوير وقايع كربلا نقش بسته است و در پايان نيز تاريخ 1310 ه.ق. قيد شده است.

بر روي در ورودي كه چوبي است و منبت كاري شده نيز احاديثي به صورت منبت نقش بسته است. بر بالاي در پنجره اي مشبك از قطعات چوب و شيشه رنگي وجود دارد. در پشت در، راهرويي به شكل هشت ضلعي وجود دارد كه در سقف آن كاشي يكرنگ به كار رفته است.

اين بقعه داراي يك هشتي ورودي است كه كاربندي شده و داراي گنبدي كم خيز است. در اين بقعه، حياطي به شكل مربع وجود دارد كه در وسط آن حوضي سنگي كه حوضي كوچكتر در آن است، قرار دارد. اطراف حياط را نيز درختان اكاليپتوس، بيد و چنار پوشانده است. رو به روي در ورودي حرم و حسينيه قرار گرفته است. در جلو حرم، ايواني به عرض 4 متر و طول 14 متر قرار دارد كه كف پوش آن سنگ مرمر است و سه جرز آجري درجلوي آن قرار گرفته است. ازاره جرزها از نوع سنگ گندمك بوده، حجاري شده است. روي بدنه ستون ها و طاق ايوان با كاشي يك رنگ مزين شده است. در پيشاني ايوان نيز، سه حديث از حضرت علي (ع) و يك حديث از حضرت محمد (ص) بر روي كاشي لاجوردي نگاشته شده است.

بر فراز سر در ورودي حرم كه در سمت راست ايوان قرار دارد، به وسيله كاشي يك رنگ، مقرنس كاري شده است.

در وسط حرم، ضريحي از جنس نقره به صورت مكعب قرار گرفته كه در آن دو قبر قرار دارد و بر فراز آن گنبد قرار گرفته است. حرم تا ارتفاع يك متر و بيست سانتي متر از سطح زمين، سنگ مرمر است. بالاي ازاره ها و سقف آينه كاري شده است. در ضلع جنوبي حرم، شاه نشين بزرگي قرار دارد كه به صورت طاق و توپزه است. سمت چپ حرم، حسينيه امام زاده، ساخته شده از آجر و سنگ قرار دارد. اين حسينيه داراي چهار ستون سنگي و ده طاق نماي كوچك است. در شرق حسينيه نيز طاق نما و ايوان هايي قرار دارد كه پيش از اين مدرسه علميه بوده و هم اينك مركز امور فرهنگي است.

آخرين تعميرات حرم در سال 1377 ه.ش. انجام شده است چنان كه در ضلع شرقي حياط نيز در اتاق جهت استقرار پاسگاه انتظامي احداث شده است.

مجموعه تصاوير آرامگاه سيد تاج الدين غريب :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:57 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه آبش خاتون

در جنوب شرقي شيراز، نزديك ميدان دفاع مقدس و جنب آتش نشاني قرار دارد و آرامگاه آبش خاتون دختر اتابك سعدبن بوبكر (658 ه.ق) بوده است.

مقبره آبش خاتون كه به نام رباط ابش نيز معروف است، بنايي سه طبقه است كه گنبدي بر روي آن قرار داشته است. بعدها اين گنبد و قسمتي از طبقه سوم مقبره فرو ريخت و اداره باستان شناسي براي حفظ آن بنا، طبقه فوقاني را خراب كرد.

اطراف مقبره با كاشي هاي معرق نفيسي تزيين شده بود كه هم اينك بخش عظيمي از آن كاشي ها از بين رفته و فقط كاشي هاي يك جبهه آن كه در پشت آن آتش نشاني بود، باقي مانده است.

بناي فعلي مقبره ساختمان آجري قديمي مربع شكلي است كه هر ضلع آن 16.75 متر و ارتفاعي در حدود 10 متر دارد.

قسمت هايي از كاشي كاري از راه داخل بنا در موزه پارس نگهداري مي شود. در بالاي بنا كتيبه هايي مشتمل بر آيات قرآني به خط ثلث و بر روي كاشي نصب شده است.

مقبره آبش خاتون در حياط بنا و در اتاقي با ميله هاي سبزرنگ قرار گرفته است.

خرابه هاي مقبره آبش خاتون در ديماه 1310 ذيل شماره 76 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

تصوير آرامگاه آبش خاتون :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:56 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه خواجوي كرماني

آرامگاه خواجو در شمال شيراز، در دامنه كوه صبوي و در ابتداي جاده شيراز - اصفهان، در تنگ الله اكبر قرار گرفته است. قبر وي مشرف بر دروازه قرآن مي باشد. آب چشمه معروف ركناباد نيز از كنار مقبره خواجو مي گذرد.

اين آرامگاه در سال 1315 شمسي با اعتبارات اداره فرهنگ فارس ساخته شد. محل آرامگاه در محوطه اي بدون سقف قرار دارد. در وسط صفه آن سنگ قبري است كه بالاي آن محدب و داراي برآمدگي است. روي اين سنگ كتيبه اي كه بيانگر قبر خواجو باشد وجود ندارد. فقط بالاي سنگ عبارت: كل من عليها فان و يبقي وجه ربك ذوالجلال و الاكرام به خط ثلث نوشته شده است.

در بالا و پايين قبر نيز دو ستون سنگي كوتاه قرار دارد كه طبق رسم آن زمان در بالا و پايين قبور عرفا و شعرا وجود داشته است. در سال 1337 شمسي اداره باستان شناسي فارس اقدام به ساخت يك اطاق در قسمت شمالي محوطه آرامگاه كرد. در پيشاني اين اطاق دو غزل از غزليات خواجو به خط نستعليق بر روي كاشي هاي آنجا نوشته شده است. با اين مطلع:

دوش مي كردم سؤال از جان كه آن جانانه كو؟ گفت: بگذر زان بت پيمان شكن پيمانه كو؟ ...

و ديگر به مطلع

صبحدم دل را مقيم خلوت جان يافتم از نسيم صبح بوي زلف جانان يافتم ...

كه هم اينك اين اتاق تبديل به فرهنگسراي خواجو گرديده است.

كمي بالاتر از مقبره خواجو 3 غار به چشم مي خورد. يكي از آنها غاري است كه محل عبادت و رياضت زهاد و مشايخ بوده و خواجو نيز مدتي در آن جا به عبادت مشغول بوده است.

غار ديگر كه در دهانه آن طاقي ضربي از نوع طاق كجاوه اي از سنگ و آجر زده شده محل قبر خواجه عمادالدين محمود، وزير معروف شاه شيخ ابواسحاق اينجو است.

در كنار اين غار نقش برجسته اي از جنگ رستم و شير ديده مي شود كه به دستور حسينعلي ميرزا فرمانفرماي فارس در سال 1218 ه.ق ساخته شده است. در كنار آن نيز نقش برجسته ناتمامي از فتحعلي شاه قاجار و دو تن از پسرانش به چشم مي خورد. در دو طرف اين نقش برجسته دو نيم ستون به سبك ستون هاي دوره زنديه در درون كوه كار شده است.

در سال 1370 به همت دانشكده ادبيات دانشگاه كرمان، كنگره بزرگداشت خواجو در كرمان برگزار شد و مراسم اختتاميه اين كنگره در شيراز انجام شد. با همين انگيزه به همت شهرداري شيراز و استانداري فارس، آرامگاه خواجو مرمت و بازسازي شده كه شامل بازسازي كف و بدنه و ايجاد يك سري ديواره هاي عمودي با مصالح سنگ است. هم چنين مجسمه اي از سر و صورت خواجه از سنگ تراشيده شده، در اين مكان قرار گرفته است. بناي آرامگاه خواجوي كرماني به شماره 916 در فهرست آثار تاريخي به ثبت رسيد.

مجموعه تصاوير از آرامگاه خواجو:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:54 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه شاهچراغ

آرامگاه سيد ميراحمدبن موسي الكاظم (ع) برادر حضرت رضا (ع) - معروف به شاه چراغ در مركز شيراز و كنار ميداني به نام احمدي قرار دارد.

گنبد نيلوفري شاه چراغ به سبك بسيار زيبايي كاشي كاري شده و از دور پيداست. اين آرامگاه در نزد شيرازي ها داراي شكوه و قداست خاصي است و به همين مناسبت هميشه زيارتگاه مؤمنين و مؤمنات بوده است.

درون حرم را با به كار بردن آينه هاي ريز رنگين، به سبكي هنرمندانه، آينه كاري كرده و انواع خط هاي زيباي فارسي و عربي، تزيين كننده نماي اطراف آينه ها و كاشي ها است.

بناي حرم، مشتمل بر ايواني در جلو و حرمي گسترده در پشت ايوان است كه در چهار جانب حرم، چهار شاه نشين قرار گرفته و مسجدي نيز در پشت حرم (سمت غرب) ساخته شده است. ضريح مطهر در شاه نشين زير گنبد قرار دارد و از نقره ساخته شده است.

حياط شاه چراغ داراي دو در اصلي ورودي است كه در سمت جنوب و شمال حرم از زير دو سر در بزرگ كاشي كاري شده گذشته و وارد حياط وسيع حرم مي شويم. در ميان حياط، حوض بزرگ فواره داري ساخته شده و در اطراف حوض درختكاري شده است. حرم مطهر شاهچراغ در سمت غرب حياط و حرم سيد مير محمد(ع)- برادر شاه چراغ - در سمت شمال شرقي حياط قرار دارد.

غير از دو در اصلي، دو در فرعي ديگر نيز وجود دارد كه يكي به بازار حاجي و ديگر به مسجد جامع عتيق مي رود درگاه مانندي نيز از ضلع شمال حياط وارد بازار شاه چراغ مي شود.

در دور تا دور حياط، اتاق هايي دو طبقه ساخته شده كه در پيشاني و جرزهاي جلو آنها كاشي كاري شده است. ستون هاي آهني ايوان حرم به وسيله چوب هاي نفيس پوشش داده شده و در سقف مسطح آن نيز چوب منبت كاري شده به كار رفته است. امكانات وسيعي مثل پاسگاه انتظامي، دفتر پست و مخابرات، كتابخانه و موزه در اين حياط وسيع براي رفاه مردم ايجاد شده است.

ويژگي هاي شخصيت احمد(ع)

حضرت احمد (ع) در نزد پدرش امام موسي كاظم(ع)، از جايگاه و احترام ويژه اي برخوردار بوده است. نوشته اند كه حضرت احمد، مردي كريم، جليل القدر، بزرگوار و پارسا بود. حضرت امام موسي كاظم (ع) به دليل علاقه اي كه به حضرت احمد (ع) داشت، ملكي به نام يسيره را به او هديه كرد، ملكي كه بعدها حضرت احمد (ع) آن را فروخت و به وسيله آن هزار اسير را آزاد كرد.

پيشنهاد شيعيان براي امامت حضرت احمد بعد از امام موسي كاظم (ع)

اعتبار و جايگاه احمد(ع) در بين فرزندان امام موسي (ع) تا اندازه اي بود كه پس از شهادت امام موسي كاظم (ع)، گروهي از مردم به حمايت از امامت احمد (ع) برخاستند و فرقه اي به نام اماميه را پديد آوردند.

شهادت احمدبن موسي(ع)

بنا به دستور قتلغ، سربازان وي به پناهگاه حضرت احمدبن موسي(ع) حمله ور شدند آن حضرت، شجاعانه در برابر سربازان به دفاع از خود پرداخت. دشمنان كه از پس او برنمي آمدند، ديوار پشتي مخفي گاه حضرت را خراب كرده و به درون خانه او نفوذ كردند و از پشت سر با شمشير، فرق مبارك آن حضرت را شكافتند و سپس خانه را بر بدن مطهر او ويران كردند، اين واقعه در تاريخ 17 رجب رخ داده است.

پيدايش قبر احمدبن موسي(ع)

تاريخ نويسان، زمان پيدايش قبر حضرت احمد را يكسان ننوشته اند. گروهي آن را در زمان امير عضدالدوله ديلمي (373-338) و گروهي ديگر، در زمان امير مقرب الدين مسعودبن بدر (متوفي به سال 665 ه.ق) نوشته اند.

تاريخچه آرامگاه احمدبن موسي(ع)

در سال 745 (ه.ق) مادر شاه شيخ ابواسحاق اينجو پادشاه فارس، ملكه تاشي خاتون اقدامات نيكويي بر بارگاه آن حضرت انجام داد. اين بانوي نيكوكار، اقدام به بهسازي بارگاه كرد و در عرض 5 سال از سال 745 تا 750 (ه.ق) آرامگاهي وسيع و گنبدي بلند بر آن ساخت. همچنين در جنب آرامگاه، مدرسه اي وسيع بنا كرد. او همچنين تعداد زيادي از مغازه هاي بازار نزديك حرم و ملك ميمند فارس را وقف بر اين آستان مقدس كرد.

ابن بطوطه جهانگرد مراكشي كه در سال 748 (ه.ق) براي بار دوم به شيراز سفر كرده، در سفرنامه خود درباره اقدامات ملكه تاشي خاتون و توصيف آرامگاه، چنين نوشته است:

اين آرامگاه در نظر شيرازي ها احترام تمام دارد و مردم براي تبرك و توسل به زيارتش مي روند. تاشي خاتون، مادر شاه ابواسحاق، در جوار اين بقعه بزرگ، مدرسه و زاويه اي ساخته است كه در آن به اطعام مسافران مي پردازند و عده اي از قاريان پيوسته بر سر تربت امام زاده، قرآن مي خوانند شب هاي دوشنبه، خاتون به زيارت آرامگاه مي آيد و در آن شب قضات و فقها و سادات شيراز نيز حاضر مي شوند. اين جمعيت در بقعه جمه مي شوند و با آهنگ خوش به قرائت قرآن مشغول مي شوند. خوراك و ميوه به مردم داده م يشود و پس از صرف طعام، واعظ، بالاي منبر مي رود و تمام اين كارها در بين نماز عصر و شام انجام مي گيرد.

خاتون در غرفه مشبكي كه مشرف به مسجد است، مي نشيند. در آخر هم (به احترام اين بقعه) همانند سراي پادشاهان طبل و شيپور و بوق مي نوازند.

در سال 912 (ه.ق) به دستور شاه اسماعيل صفوي، بهسازي گسترده اي بر آرامگاه انجام گرفت. 85 سال بعد بر اثر زلزله سال 997 (ه.ق)، نيمي از گنبد آرامگاه ويران شد كه دوباره در سال هاي بعد بازسازي گرديد.

در سال 1142 (ه.ق) نادرشاه افشار بهسازي گسترده اي بر اين آرامگاه انجام داد و به دستور او قنديل بزرگي در زير سقف و گنبد آويزان كردند. نادرشاه پيش از گرفتن شيراز و غلبه بر افغان ها، پيمان بسته بود كه اگر در جنگ پيروز شود، بهسازي شايسته اي بر اين بقعه انجام دهد. بنابراين پس از پيروزي بر افغان ها و تسلط شيراز، 1500 تومان پول آن زمان را صرف بهسازي شاه چراغ كرد و قنديل او 720 مثقال وزن داشته كه از طلاي ناب و زنجير نقره اي ساخته بوده اند. اين قنديل تا سال 1239 (ه.ق) همچنان آويزان بود.

در زلزله سال 1239 (ه.ق) شيراز با خاك يكسان شد و اين آرامگاه نيز به كلي مخروبه گرديد، نويسنده تذكره دلگشا كه خود شاهد اين زلزله بوده است چنين مي نويسد:

گنبد بقعه (شاه چراغ) كه از غايت ارتفاع، آفتاب جهان تاب هر روز در نيم روز خود را در سايه آن كشيدي به يك دفعه چنان بر زمين خورد كه زمين شكافته و در اعماق خاك فرو رفت... و آن عمارات عالي ... تو گويي هميشه ويران بوده ... .

پس از زلزله، قنديل اهدايي نادرشاه را فروختند و صرف بازسازي آرامگاه كردند.

در سال 1243 (ه.ق) به دستور فتحعلي شاه قاجار، حسينعلي ميرزا فرمانفرما، پي گير شد تا كف بقعه را يك متر از سطح زمين بلندتر بسازد. اين كار صورت گرفت و به جاي استفاده از سنگ و ساروج، آن را از سنگ و آجر و گچ بنا كردند و در آخر ضريحي نقره اي بر مزار مطهر نصب كردند. در سال 1269 (ه.ق) بر اثر زلزله، گنبد آرامگاه شكست و فرو ريخت. در همان سال محمدناصر ظهيرالدوله آن را نوسازي كرد.

در سال 1289 (ه.ق) مسعود ميرزا ظل السلطان دري نقره اي بر ورودي حرم نصب كرد و در سال 1292 (ه.ق) شاهزاده ظل السلطان، ساعت زنگ دار بزرگي بر برج جنوبي بقعه نصب كرد.

در سال 1306 (ه.ق) آينه كاري مفصلي بر ديوارهاي داخل حرم انجام گرفت.

در سال 1336 خورشيدي، آخرين گنبد قديمي آرامگاه برچيده شد و اولين گنبد با بتون آرمه اي توسط انجمن آثار ملي و اداره باستان شناسي فارس ساخته شد.

در سال 1360 خورشيدي با حكمي از سوي حضرت امام خميني (ره) سيد محمد مهدي دستغيب به توليت آستان مقدس احمدي و محمدي منصوب شدند.

از نخستين سال هاي پس از انقلاب اسلامي، تاكنون كارهاي زير انجام گرفته است:

- توسعه مجموعه فرهنگي مذهبي حرم در زميني به مساحت 100 هزار متر مربع.

- ايجاد 162 حجره در دور تا دور حياط در دو طبقه كه پيشاني و تاق نماي اين حجره ها تماماً كاشي كاري شده است.

- نصب سنگ مرمر در كف حرم مطهر و ديوارهاي اطراف.

- سنگ فرش كردن حياط وسيع آرامگاه.

- ساخت سر در جنوبي كه اسكلت اين در، بتون آرمه است و قسمتي از وصيت نامه امام بر روي كاشي معرق به خط نستعليق

زينت بخش فضاي دروني آن است. دو لنگه در وروردي آن از چوب ساج تهيه شده و به وسيله ورق و قبه هاي هشت پر برنزي آراسته شده است.

- در غرب حرم، سالني زيبا ساخته شده كه كف آن و ديوارهاي اطراف تا ارتفاع 1.5 متر سنگ مرمر شده و اسامي الهي با خط زيبا و به رنگ طلايي بر سطح آن نوشته شده اتس. پنجره هاي مشبك چوبي و شيشه هاي رنگي در شكل مختلف، زيبايي آن را دوچندان كرده است. آينه كاري و گچ بري آن به سبك سنتي انجام گرفته است.

- ساخت گلدسته جنوبي، اين گلدسته شبيه و قرينه گلدسته شمالي است. كاشي كاري آن داراي رنگ طبيعي است. اگر چه بدنه آن و نوشته هايش شبيه گلدسته شمالي است اما سطح گلدسته شمالي به نام هاي خداوند مزين شده و حال آن كه بر بدنه اين گلدسته،

نام هاي امامان و لقب هاي آنها با هنرمندي خاصي نوشته شده ا ست.

- در سقف ايوان، چوب ساج به كار رفته و اسامي الهي و ائمه اطهار با چوب نارج و افرا بر آن نوشته شده است.

- حوض بزرگي در ميان حياط با الهام از سبك مذهبي ساخته شده است. سنگ هاي بزرگ اين حوض از جنس چيني است و از معادن ني ريز فارس تهيه شده است.

- در دور تا دور آرامگاه، خارج از محوطه، بازارهايي دوطبقه ساخته شده اند. ساختمان اين بازارها اگر چه با مصالح نوين ساخته شده، اما در ساخت آن، شيوه سنتي و معماري اصيل ايراني محفوظ مانده است.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از آرامگاه شاهچراغ:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:52 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

بازار مشير نو

از بازارهای شيراز در دوره قاجاريه است. اين بازار در محله درب شاهزاده و در ضلع شرقی سرای مشير قرار گرفته است و معماری آن مانند بازار وکيل است .

اين بازار داری هشتی هشت ضلعی است که بازار را به دو بخش تقسيم کرده و به گونه ای که درسمت غرب به سرای مشير و از سمت جنوب به اردوبازار منتقل می گردد. اين هشتی که بازار مشير را به بازار نو مشير متصل می کند داری سقف مرتفعی است که بر فراز آن گنبد کم خيز نسبتاً بزرگی وجوددارد که اين گنبد به وسيله کاربندی که به جرز ديوار متصل می شود. بر فراز گنبد کاشی کاری معقلی نيز روزنی وجود دارد که روی آن يک بار گير چند وجهی مشاهده می شود کف هشتی نيز مانند کف سرای مشير از قلوه سنگ پوشيده شده است. در اين هشتی چهار حجره وجود دارد که به فاصله 2 پله از سطح زمين قرار گرفته اند. بالای اين حجره ها منبت کاری با آجر ديده می شود.

در ورودی چوبی بزرگتر نيز در ورودی بازار چهار سوق وجود دارد .

سر در ورودی ضلع جنوبی بازار پسی از اردوبازار، کاشی کاری شده است. قرار دارد که بر روی آن نوشته شده است بازار نو مشير درسال يک هزار و سيصد و هفتاد و يک هجری شمسی مطابق هزار و چهارصد و سيزده هجری قمری تکميل و افتتاح شد. موقوفه مرحوم سلطان الحاجيه و معدل الملک .

اين ضلع دارای دالانی است که سنگ فرش شده است. سقف دالان نيز دارای عرق چين هايی است که در چهارگوش آن ترنج هايی آجر کاری شده است. در پيشانی سر در نيز دو لچکی از کاشی هفت رنگ وجود دارد. همچنين تصويری از خسرو و شيرين و تصوير ديگر از يوسف و زليخا در اين ضلع يافت می شود. دراين راسته 10 طاق نما نيز وجود دارد . هم اينک در بخش جنوبی ديواری نصب شده و آن را به دو بخش تقسيم کرده است بر سر در راسته شمالی باز نيز کتيبه ای است که در آن نوشته شده است : و الباقيات الصالحات خير عند ربک ثواباً و خير مرداً سال 1311 ه . ق . بازار مشير، موقوفه حاجی معدل المک و سلطان الحاجيه .

ضلع شرقی بازار شمالی دارای 6 حجره و ضلع غربی دارای 5 حجره است. در ميان جرزها مغازه ها، طاقچه ای کوچک و برجسته برای چراغ های پيه سوز وجود دارد. درابتدای بازار يک آبنمای کوچک هشت ضلعی ديده می شود.

پس از تعميراتی که در اين بازار صورت گرفته است، کف حجره ها و ايوان ها، سنگ فرش شده است. در اين بازار انواع صنايع دستی و هنری يافت می شود. اين بازار با دری به سبک قديم، از هشتی مذکور جدا می شود.

مجموعه تصاوير بازار مشير نو :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:48 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

بازار مسگرها

از بازارهاي شيراز است كه در محله درب شاهزاده قرار گرفته است. اين بازار بقاياي بازار قيصريه است كه توسط امام قلي خان در غرب مدرسه خان ساخته شده است. اين بازار كه از آجر و گچ ساخته شده است، بازار مرغ و اردوبازار را به يكديگر متصل مي نمايد به گونه اي كه اردوبازار در جنوب بازار وكيل و در مقابل بازار مرغ قرار مي گيرد و در امتداد شرق و غرب نيز بازار مسگرها قرار مي گيرد.

اين بازار در زمان قاجاريه بر اثر زلزله ويران شد و در سال 1299 ه.ق. مرمت شد. اين بازار هم اينك مركز فروش اسباب منزل است.

اين بازار شباهت فراواني از نظر اجرايي با بازار وكيل دارد با اين تفاوت كه از هر ابعادي و مقياسي، در مقياس كوچكتري نسبت به بازار وكيل ساخته شده است. سقف اين بازار همانند بازار وكيل داراي طاق تويزه است و در بالاي عرقچين آن حورنورهايي ديده مي شود در بالاي دكانها نيز همان دريچه ها ديده مي شود. تفاوت ديگر اين بازار با بازار وكيل در اين است كه مغازه هاي اين بازار اكثرا" يا هم سطح زمين و يا پايين تر از سطح زمين ساخته شده اند. كه البته اين مسئله شايد به نوع كالايي كه د راين مغازه ها عرضه مي شده بر مي گردد. همچنين سردر ورودي مغازه ها يك قوس كجاوه اي است كه با يك پاكار پهن به زمين مي رسد. بازار ديگري به نام قيصريه به اين بازار از سمت راست متصل مي گردد كه داراي 12 جفت مغازه است كه اكثرا" سطحي بالاتر از سطح زمين دارند و مغازه ها داراي ارتفاع نسبتا" بلندي نسبت به بازار مسگرها مي باشند.

در قديم ارتفاع مغازه ها را با توجه به جنسي كه در آنجا فروخته مي شده در نظر مي گرفتند. به عنوان مثال مغازه هاي نانوايي همواره پايين تر از سطح زمين بوده اند و مغازه هاي عطاري بالاتر از سطح زمين.

قيصريه همانند راسته درسته و غيره به نوعي بازار اطلاق مي شود كه در آن اجناس ظريف ساخته و عرضه مي شدند مثل طلا و جواهرات و پارچه و ... قيصريه ها بايد حتما" درب ورود و خروج جداگانه داشته باشند كه البته در بازار ذكر شده چنين دربي مشاهده نشده است.

مجموعه تصاوير بازار مسگرها :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:47 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

بازار وکيل

از بازارهاي شيراز است كه در زمان كريم خان زند (1172 - 1193 ه.ق) در شرق شيراز در محله درب شاهزاده، در كنار مسجد وكيل و در شرق ميدان شهدا احداث شده است.

معماري اين بنا بر گرفته از بازار قيصريه لار و همچون بازارچه بلند اصفهان ساخته شاه عباس كبير است اما عرض بازار وكيل بيش از ساير بازارهاست. همچنين 74 دهانه طاق ضربي بازار با ارتفاع بيش از 11 متر مرتفع تر از طاق ساير بازارهاست كه البته هم اينك به علت خاكريزي كف بازار، ارتفاع طاق ها به ده متر تقليل يافته است.

اين بازار كه از نظرمعماري داراي سه فضاي عبور و مرور (فضايي براي گذر مشتريان)، حريم مغازه (به ارتفاع تقريبي 2 پله بالاتر از سطح زمين)، فضاي مغازه (محل فروش) است. داراي پنج در بزرگ است كه در چهار سوي آن قرار گرفته است. هم چنين شامل دو رشته شمالي - جنوبي و شرقي - غربي است كه چون صليبي يكديگر را قطع كرده اند. در تقاطع اين دو رشته چهار سوق قرار گرفته است كه بر روي يك هشتي قرار دارد. اين چهار سوق داراي طاق بزرگ ضربي محكمي است و در پاي طاق نيز چند ترنج آجركاري شده است.

در هشتي نيز مغازه هايي چهارگوش در دو طبقه وجود دارد.

ضلع شمالي - جنوبي بازار از دروازه اصفهان شروع مي شود و تا كوچه جنوبي سراي مشير ادامه مي يابد. در دو طرف اين راسته هر قسمت 41 جفت (82 باب) مغازه وجود دارد كه در جلو هر يك سكويي از قطعات سنگي بزرگ كه بر روي آن، ترنج هايي برجسته حجاري شده است. در اين بازار براي مصونيت از رطوبت، مغازه ها را در حدود يك متر فراتر از سطح زمين ساخته اند. مغازه ها اغلب داراي پستو بوده و در دو طبقه طراحي شده اند.

در شمال شرقي اين راسته، چند كاروانسراي قديمي به نام هاي روغني، گمرك و احمدي ساخته شده است كه در ورودي آنها در درون بازار است. هر يك از اين كاروانسراها داراي چندين حجره مي باشند.

راسته شمالي - جنوبي را بازار بزازان نيز ناميده اند. در سال 1315 به علت گسترش خيابان زند 11 حجره از حجره هاي اين ضلع از بين رفته است.

ضلع شرقي - غربي نيز داراي دو بخش است:

1. قسمت شرقي چهار سوق كه آن را بازار علاقه بندان مي نامند. اين بخش داراي 19 جفت مغازه است كه هم اينك مركز فرش است و مغازه هاي عطاري نيز در اين قسمت يافت مي شود.

2. قسمت غربي چهارسوق كه آن را بازار تركش دوزها مي نامند و داراي 10 جفت مغازه است كه هم اينك مركز فروش فرش هاي ايراني است.

در ضلع جنوبي چهارسوق در موازات با بازار تركش دوزها، بازار ديگري قرار دارد كه مدخل آن در جلو سر در مسجد وكيل است و به بازار شمشيرگرها معروف است. اين بازار نيز داراي 11 جفت مغازه است.

در زير چهار سوق، حوض بزرگي از سنگ مرمر قرار داشته كه آب آن از مجرايي كه از زير بازار تركش دوزها مي گذشته، تأمين مي شده است. اين مجرا به صورت طاق ضربي است و از آجر و ساروج ساخته شده است و هم اينك نيز وجود دارد اما حوض مريري به علت بالا آمدن كف بازار، از بين رفته است.

سيستم تهويه هوا به علت ارتفاع زياد سقف طاق و تويزه اي بازار كامل بوده. اين امر به وسيله بادگيرهايي ساده انجام مي گرفته هم چنين دريچه ها و روزنه هايي به نام جامخانه يا هورنور در زير سقف تعبيه شده بوده كه هوا و نور كافي را به بازار مي رسانند اما هم اينك پس از مرمت، اين روزنه ها بسته شده اند. هم اينك در بالاي مغازه ها مشبك هايي جهت تهويه هوا و روشنايي وجود دارد.

در ورودي جنوب اين بازار در سال 1368 از جانب ميراث فرهنگي، اندكي پي بندي شده است. سيم كشي جديد برق مغازه ها از يك طرف بازار به ديگر سو، چهره قديمي بازار را مخدوش نموده است.

سازمان ميراث فرهنگي، بازار وكيل را در تيرماه 1315 با شماره 924 به ثبت رسانده است.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از بازار وکيل:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:46 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

حمام وکيل

از بناهاي دوران كريم خان زند (1172-1193) در شيراز است كه به دستور وي در محله ميدان شاه، جنب مسجد وكيل (خيابان طالقاني) ساخته شد.

اين حمام كه به عنوان حمام عمومي شهر شناخته مي شد، داراي چهار قسمت مرتبط با يكديگر است. مدخل ورودي اين حمام هم اينك يك هشتي است كه در ابتدا وجود نداشته و دوره پهلوي احداث شده است. اين هشتي داراي سقفي با گچ كاري برجسته است. پس از آن سر بينه حمام به شكل هشت ضلعي منظم و وسيعي ديده مي شود كه بيشترين تزيينات را داراست. آهكبري هاي سقف و ديوارهاي اين قسمت مربوط به دوران كريم خاني بوده كه بيشتر به شكل طرح هاي گلداني است اما در زمان قاجاريه، آثار زنديه كلنگي شده و قاجاريان بر روي آن آهكبري هايي به شكل داستان هاي اساطيري (داستان شيرين و فرهاد، پيرزن و سلطان سنجر، بيژن و منيژه و معراج حضرت رسول) انجام داده اند، در حال حاضر نيز به جهت تنوع بيشتر طرح هاي قاجاري، يكي دو طرح زندي مرمت شده و در بقيه قسمت ها طرح هاي قاجاري حفظ شده اند. هورنور يا جامخانه هايي كه در سقف تعبيه شده اند، روشنايي اين بخش را تأمين مي كنند.

در اطراف اين سربينه، سكوهايي براي تعويض لباس ساخته شده و چهار حوض سنگي نيز جهت استحمام در آن وجود دارد.

ستون هاي اين حمام از جنس سنگ گندمك گوگرد دار و سخت است. اين ستون ها يك پارچه هستند و بر روي آنها به فرم هندسي، مقرنس گچي كم عمق ديده مي شود ولي مقرنس آن برجسته است.

در وسط محوطه سر بينه حوض كثيرالاضلاعي از سنگ ساخته شده و در يك سمت آن راهرويي است كه به هشتي دوم منتهي مي شود. در كف حمام چندين رج آجر آب خروده كار شده و بين آنها ساروج ريخته اند تا فشار آب را تحمل كند.

در دوران پهلوي حمام به دو بخش تقسيم شد. بخشي از آن سربينه حمام بود كه به زورخانه تبديل شد. در برزخ يا هشتي دوم كه به گرم خانه مي رود، قسمتي وجود داشته (در سمت راست ورودي هشتي دوم) كه ديواري ضخيم، قطور و توپر بوده و در بالاي آن (در پشت بام) حوض آبي بوده كه آب حمام از آغاز تأمين مي شده، پس از تبديل سر بينه به زورخانه، اين ديوار برداشته شده و راهي به خيابان طالقاني گشوده شد كه به در ورودي حمام تبديل گشت. هم اينك اين در مسدود و به ديوار تبديل شده است.

پس از عبور از هشتي دوم به گرمخانه حمام وارد مي شويم كه داراي سه خزينه آب گرم، آب سرد و آب ولرم است. در زير اين خزينه ها كانال هايي به نام گربه رو جهت گرم كردن حمام وجود دارد.

آب رساني به اين حمام از طريق چاهي در ضلع غربي (گاو چاه) صورت مي گرفت. در زير خزينه اصلي (آب گرم) تون حمام قرار دارد. در كف حمام نيز گربه روهايي وجود دارد كه در بدنه ديوار به دودكش ها منتهي مي شود. اين گربه روها علاوه بر آن كه گرماي اضافي را به كف حمام منتقل مي كند، دوده هاي ناشي از سوخت را نيز به بيرون هدايت مي كند.

در زمان پهلوي برخي از قسمت هاي حمام به نمره خصوصي تبديل شد. چنان كه از دو شاه نشين قرينه با دو حوض سنگي موجود در فضاي حمام، شاه نشين سمت راست به نمره خصوصي تبديل شد. هم اينك حوض سنگي آن از بين رفته است. دو شاه نشين اختصاصي ديگر پس از اين دو شاه نشين وجود دارد كه شاه نشين سمت راست در طرفين خزينه ها، به نمره خصوصي تبديل شده بود.

حمام وكيل كه به علت تغيير وضع حمام هاي عمومي از صورت قبلي خارج شده بود، در سال 1351 توسط اداره باستان شناسي مورد مرمت قرار گرفت.

اين بنا با شماره 917 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

مجموعه تصاوير حمام وکيل :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:39 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

مسجد وكيل

مسجد وكيل يا جامع وكيل از آثار دوره زنديه در شيراز است. اين مسجد با 11 هزار متر مربع مساحت، 8660 متر زيربنا، 120 متر طول و 80 متر عرض در سال 1187 ه.ق. توسط كريم خان زند در محله درب شاهزاده، خيابان طالقاني فعلي و در حد فاصل حمام وكيل و بازار وكيل ساخته شده است.

در دو لنگه ورودي مسجد با 8 متر ارتفاع و 3 متر پهنا در هر لنگه، در ضلع شمالي مسجد قرار گرفته است. و در كنار آن نيز ورودي در بازار شمشيرگرها وجود دارد.

بر فراز سر در مسجد كتيبه اي كاشي كاري شده قرار دارد كه با خط نسخ آيات قرآني بر روي آن نگاشته شده است. در پايان نيز تاريخ 1306 ه. قيد گرديده است. بر فراز آن نيز در ميان فضايي كاشي كاري شده، كتيبه اي قرار دارد كه نام فتحعلي شاه و حسين علي ميرزا با خط ثلث و آب طلاكاري شده بر روي آن نگاشته شده است.

در پيشاني طاق سردر، كاشي هفت رنگ وجود دارد، در زير طاق نيز با كاشي هفت رنگ مقرنس كاري شده است. دو طرف جرز طاق نيز با تصاوير گل و بته كاشي كاري شده است در دو طرف در ورودي دو كتيبه قرار گرفته كه با خط ثلث عالي بر روي آن عبارت محمد، علي، الله اكبر بر روي كاشي نگاشته شده است. بر فراز چهار چوب اين در، سنگ سه گوشي است كه بر پايين آن نيز همان عبارات نگاشته شده و در پايان نيز تاريخ 1260 قيد گرديده است.

در ورودي به سوي دالاني هشت ضلعي گشوده مي شود كه سقف آن با تصاوير گل و بته كاشي كاري شده و بر روي آن با خط كوفي عبارات لااله الاالله و ياعلي نوشته شده است.

بر ديوار رو به روي در ورودي مجلسي كاشي كاري شده به شكل مربع مستطيل قرار دارد كه به دو بخش تقسيم شده است و بر روي اين دو حديثي از حضرت رسول (ص) با خط نستعليق نوشته شده است.

در زير اين كتيبه، قطعه سنگي گندمكاري به شكل مربع مستطيل قرار گرفته كه با خط نستعليق عباراتي بر روي آن نگاشته شده است. در كنار اين قطعه سنگ، كتيبه اي از سنگ مرمر مربع شكل قرار دارد كه با خط نسخ بر روي آن عباراتي نگاشته شده است.

بر ديوار رو به روي حياط نيز سنگي سه گوش با عبارات لااله الا الله به خط كوفي قرار گرفته است. در زير آن نيز بخشي از آيت الكرسي نگاشته شده است.

دالان هشت ضلعي به دو راهرو متصل است كه در زاويه 90 درجه اي راهرو سوم، حياط مسجد با طول 60 متر و عرض 60 متر با كف پوشي از سنگ مرمر قرار گرفته است. در انتهاي راهرو اول سمت چپ در ورودي، دستشويي و اتاق هايي قراردارد كه پيش از اين اتاق طلاب بوده و هم اينك به انبار تبديل شده است.

در وسط حياط حوضي به طول40 متر و عرض 5 متر و عمق 2 متر با تخته سنگ هايي در لبه آن به طول 3 تا 4 متر به كار رفته است.

عمق اين حوض هم اينك ...متر است .در چهار ضلع حياط، طاق نماهايي قرار گرفته است كه تا ارتفاع يك متر از سطح زمين در پايين جرزها ستون ها، سنگ گندمك با تصاوير گل و بته حجاري شده، قرار گرفته است. بر فراز اين سنگ ها كاشي كاري شده است و با تصاوير گل، بته، نارنج و اسامي خداوند، مزين شده است.

در ضلع شمالي مسجد طاق مرواريد با دو گلدسته كاشي كاري شده قرار گرفته كه ارتفاع آن 20 متر و پهناي دهنه آن به تنهايي 12 متر و با جرزهاي كاشي كاري شده سمت چپ و راست طاق 20 متر است. در چهار ضلع طاق مرواريد، سه طاق نماي كوچك و يك شاه تويزه قرار دارد. يكي از اين طاق نماها، دهنه راه ورود به حياط مسجد است و سه طاق نماي ديگر جلو رواقي با 5 متر عرض را تشكيل داده اند. نماي بيروني طاق مرواريد، سقف و جرزهاي آن نيز با كاشي هفت رنگ با طرح هاي گياهي و هندي پوشيده شده است.در چهار ضلع حياط، طاق نماهايي قرار گرفته است كه تا ارتفاع يك متر از سطح زمين در پايين جرزها ستون ها، سنگ گندمك با تصاوير گل و بته حجاري شده، قرار گرفته است. بر فراز اين سنگ ها كاشي كاري شده است و با تصاوير گل، بته، نارنج و اسامي خدانوند، مزين شده است.

در ضلع شمالي مسجد طاق مرواريد با دو گلدسته كاشي كاري شده قرار گرفته كه ارتفاع آن 20 متر و پهناي دهنه آن به تنهايي 12 متر و با جرزهاي كاشي كاري شده سمت چپ و راست طاق 20 متر است. در چهار ضلع طاق مرواريد، سه طاق نماي كوچك و يك شاه تويزه قرار دارد. يكي از اين طاق نماها، دهنه راه ورود به حياط مسجد است و سه طاق نماي ديگر جلو رواقي با 5 متر عرض را تشكيل داده اند. نماي بيروني طاق مرواريد، سقف و جرزهاي آن نيز با كاشي هفت رنگ با طرح هاي گياهي و هندي پوشيده شده است. ازاره داخلي طاق از سنگ مرمر سبك است و ازاره جرزهاي دو سوي چپ و راست طاق از بنگ گندمك منقش ساخته شده است. بر فراز پيشاني طاق بر روي كاشي هفت رنگ، عباراتي نگاشته شده است. بر روي جرزهاي دو سوي طاق نيز با خط نسخ عباراتي نگاشته شده است. در كمركش طاق كتيبه اي با تاريخ 1243 قرار دارد. در لبه داخلي طاق نيز كتيبه اي با خط ثلث از آيات قرآني قرار گرفته است.

در ضلع جنوبي حياط مسجد، طاقي در قرينه با طاق مرواريد و همانند آن با چهار طاق نما ساخته شده است. در زير اين طاق، در ورودي شبستان بزرگ مسجد با ابعاد 75×36 متر قرار دارد. طول شبستان 13 دهنه و عرض آن 5 دهنه دارد. در اين شبستان 48 ستون سنگي يكپارچه با ارتفاع 5 متر و قطه 80 سانتيمتر با طاق هاي ضربي قرار گرفته است كه به صورت مارپيچي به سبك زنديه حجاري شده است. كف پوش شبستان تخته سنگ هايي صاف است و ازاره آن تا ارتفاع يك متر و نيم از سطح زمين پوشيده از سنگ گندمك است.

در اين شبستان محرابي با كاشي هفت رنگ و تصاوير گل و بته قرار دارد كه ازاره آن به ارتفاع يك متر از سطح زمين پوشيده از سنگ مرمر است.

سقف محراب مقرنس كاري شده و در وسط محراب عباراتي بر روي كاشي نوشته شده است. در گوشه هاي بيروني سقف محراب نيز آياتي با خط ثلث نوشته شده است. جرزهاي سمت راست و چپ محراب پوشيده از كاشي هفت رنگ است و در آن كاشي معرقي به كار رفته كه بر آن عبارت ياعلي به خط كوفي نوشته شده است.

در سمت چپ محراب منبري با طول 6.40 متر و عرض 1.26 متر و قطر 5.5 متر از جنس مرمر مراغه آذربايجان با 14 پلكان قرار گرفته كه همچنان پابرجاست.

در ضلع غربي حياط 11 طاق نما وجود دار كه بر جرزها و لچكي آنها كاشي هاي رنگين قرار گرفته است. در پيشاني اين طاق نماها، اسامي خداوند نقش بسته است. بر پيشاني طاق ششم نيمه اي آيه اي قرآني با خط نسخ نگاشته شده و در ضلع شرقي كه قرينه ضلع غربي با 11 طاق نما و كاش كاري رنگين است، بر پيشاني طاق ششم، نيمه اول آيات طاق ششم ضلع غربي با خط نسخ نوشته شده است.

در اين شبستان، سقف (گنبدهاي ميان تويزه ها) تنها در امتداد در ورودي تا محراب كاشي كاري شده و بقيه عرق چين ها از آجر است.

در پشت هر دو طاق نماهاي ضلع شرقي و غربي، رواقي كوچك قرار دارد كه در پشت رواق ضلع شرقي شبستاني 4 دهنه با طول 25 متر و عرض 20 متر قرار گرفته كه سقف آن آجري است و در آن 12 ستون سنگي يكپارچه به ارتفاع 5 متر قرار دارد. اين شبستان را شبستان زمستاني مسجد مي نامند. در كتيبه هاي سر در ورودي و حاشيه ايوان آيات قرآني با خطوط ثلث و نسخ در زمينه لاجوردي نگاشته شده است. در ضلع شمال شرقي حياط مسجد، حياط كوچكي با 35 متر طول و 20 متر عرض قرار گرفته كه درون آن نيز حوضي سنگي وجود دارد.

اين مسجد يك بار به وسيله حسين علي ميرزا فرمانفرما فرزند علي شاه قاجار (1250 - 1212 ه.ق) مرمت شده است. مسجد وكيل به مدت 10 سال محل برگزاري نماز جمعه بوده است.

سازمان ميراث فرهنگي اين بنا را در سال 1311 ه.ش. با شماره 182 به ثبت تاريخي رسانده است.

مجموعه تصاوير از مسجد وکيل:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:37 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

مسجد جامع عتيق

مسجد جامع عتيق يا مسجد جمعه يا مسجد جامع يا مسجد آدينه، از كهن ترين مساجد قديمي شيراز است كه در مشرق شاهچراغ قرار دارد.

اين مسجد دو ايواني در سال 281 ه.ق. به دستور عمروليث صفاري ساخته شد. ساختمان مسجد كه اولين هسته تاريخي شهر شيراز است مشتمل بر بنايی مرتفع است كه داراي چندين حجره و شبستان است و برخي قسمت هاي آن دوطبقه مي باشد. اين مسجد داراي 6 درب ورودي و خروجي بوده است. يك درب در ضلع شمالي، يك درب در ضلع جنوبي، دو درب در ضلع غربي و دو درب در ضلع شرقي.

درب ورودي ضلع شمالي به دوازده امام معروف است و كتيبه اي بر فراز آن قرار گرفته است كه در دوره صفوي و در سال ( 1031 ه.ق. ) به خط علي جوهري نگاشته شده است اين كتيبه تاريخ مرمت مسجد را در سال مذكور بيان مي نمايد.

سر در شمالي مسجد با كاشي مقرنس كاري شده است.

بر روي چهار كتيبه نام دوازده امام بر روي كاشي نگاشته شده و در جرزهاي دو طرف اين سر در نصب شده است. در وسط ضلع شمالي مسجد، طاق نماي مرتفعي قرار گرفته است كه در دو طرف بام آن دو گلدسته وجود دارد و سقف آن با آجر مقرنس كاري شده است. در حاشيه بالاي داخلي اين طاق نيز سوره هل اتي با خط نسخ بر روي كاشي نگاشته شده است. در انتهاي آن پلكاني است كه به پشت بام و گلدسته ها ختم مي شود و در پيشاني و جلو آنها كاشي كاري شده است و روي آنها با خط نسخ آيات قرآني نگاشته شده است.

در ضلع غربي اين طاق نما، دالان درب دوازده امام ( درب شمالي ) و پنج طاق نما قرار گرفته است و در پشت اين دالان و طاق نماها، شبستان كوچكي قرار گرفته است.

در سال 1347 ه.ش. در شرق طاق نماي وسطي، شبستاني بزرگ به طول 30 متر و عرض 17 متر با 5 در آهني مشبك و محرابي از سنگ مرمر عالي و ازاره هايي تا ارتفاع يك و نيم متر با سنگ مرمر ساخته شده است. قسمتي از اين شبستان دو طبقه است و عرض آن نيز 5.5 متر مي باشد.

بر روي ستون ها و بدنه اين شبستان كاشي كاري شده و بر روي كاشي ها، آيات قرآني، احاديث و تصاوير گل و بته و خطوط اسليمي نقش بسته است. در حاشيه بالايي آن نيز سوره هل اتي به خط نسخ بر روي كاشي نگاشته شده است.

ضلع جنوبي مسجد با مساحتي برابر با 1200 متر مربع، طاق نماي بزرگي وجود دارد كه به علت تخريب در حال مرمت آن مي باشند.

در درون طاق نما، كتيبه اي قديمي با خط ثلث نگاشته شده است كه بخشي از آن باقي مانده است. بر فراز در ورودي شبستان ضلع جنوبي كتيبه اي ديگر با خط ثلث پيچيده بر روي كاشي نگاشته شده است كه بخشي از آن تخريب شده است. اين كتيبه در زمان شاه طهماسب اول صفوي نگاشته شده و در پايان آن تاريخ 973 ه. ق. تاريخ مرمت مسجد، ذكر شده است.

در دو طرف شبستان دو طبقه وجود دارد كه سقف آن از آجر است و در انتهاي آن نيز، محرابي كاشي كاري شده قرار دارد كه بر فراز آن به خط كوفي سوره توحيد و نام پنج تن نگاشته شده و در زير آن دو آيه قرآني به خط نسخ نگاشته شده و در پايان تاريخ 1361 ه. قيد گرديده است. سقف اين محراب با كاشي لاجوردي كاشي كاري شده است و دو طرف محراب نيز سنگ كاري شده است. در كنار اين محراب، تاريخچه مرمت مسجد بر روي دو سنگ نقش گرديده است.

در ضلع شرقي اين شبستان كوچك، شبستان چهل ستون قديمي با عرض 32 متر و طول 45 متر واقع شده است. سقف اين شبستان از آجر است و در آن چهل ستون مكعب با طول 2 متر و عرض 2 متر قرار گرفته است. اين شبستان چهار در دارد كه به صحن گشوده مي شود. بر سر در اين شبستان كتيبه اي است كه با خط ثلث پيچيده نگاشته شده است و هم اينك برخي از قسمت هاي آن تخريب شده است. اين كتيبه نيز در زمان حكومت شاه طهماسب صفوي (930-984 ه.ق) نگاشته شده و بيانگر مرمت مسجد در آن تاريخ است.

در مغرب شبستان كوچك، در قرينه با شبستان چهل ستون، شبستان بزرگي با عرض 35 متر و طول 45 متر ساخته شده است. سقف اين شبستان آهن كوبي شده و در آن 12 ستون بتون آرمه پوشيده از سنگ مرمر قرار دارد. ازاره شبستان تا ارتفاع 3 متر از سطح زمين، با سنگ مرمر پوشيده شده است. در اين شبستان منبري 12 پلكاني از چوب و سنگ مرمر وجود دارد. بر روي ديوار و محراب اين شبستان نيز 13 كتيبه از آيات قرآني و احاديث با خط ثلث و نسخ بر روي كاشي نگاشته شده است.

ضلع غربي داراي دو در است كه سر در يكي از آنها، يزدي بندي است و مقرنس كاري و كاشي كاري و معرق كاري شده است. اين در كه يكي از درهاي مهم مسجد است، بوسيله اداره باستان شناسي فارس مرمت شده است. بر فراز اين در كتيبه اي است كه آيات قرآني بر روي آن با قلم درشت و به خط ثلث عالي بر روي كاشي نگاشته شده است و تاريخ (1027 ه.) در پايان آن قيد گرديده است. در نزديكي و در امتداد همين كتيبه، كتيبه اي ديگر است كه قسمتي از آن باقي مانده و تاريخ 1026 ه.ق. در آن قيد گرديده است كه بيانگر تاريخ مرمت بنا در زمان حكومت شاه عباس كبير (996-1038 ه.ق) مي باشد.

اين در در شبستان بزرگ جديد ضلع جنوبي گشوده مي شود.

در ضلع غربي اين مسجد ده طاق نما وجود دارد و در پشت آنها نيز شبستان كوچكي قرار گرفته است. در يكي از اين طاق نماها دالان در ورودي است.

در ضلع شرقي مسجد نيز طاق نماي بزرگي قرار دارد كه در پيشاني آن اندكي كاشي كاري شده است و هم اينك نيز مورد مرمت قرار گرفته است. در شمال اين طاق نما، چهار طاق نماي كوچك است و يك راه پله كه در زاويه آن يكي از درهاي مسجد قرار گرفته است. در ضلع جنوبي طاق نما نيز، چهار طاق نماي كوچك است كه يكي از اين طاق نماها دالان در دوم ضلع شرقي مسجد است و يكي ديگر از اين طاق نماها در شبستاني است كه در زاويه جنوب شرقي مسجد قرار گرفته است.

صحن مسجد با مساحت 1672 متر مربع با سنگ هاي مرمر مفروش بوده و در دالان هاي ورودي مسجد چندين سنگاب وجود داشته كه هميشه پر آب بوده تا موقع ورود اشخاص به مسجد، ابتدا پاي خود را بشويند و وضو بگيرند و پس از آن وارد صحن شوند. هم اينك يكي از اين سنگاب ها كه قطر داخلي آن نزديك به يك متر است و ناحيه خارجي آن دوازده ضلعي است، هم چنين در اطراف آن نقش و نگارهايي وجود ادرد و گرداگرد آن آيات قرآني و اسلامي نگاشته شده است.

در جلو پلكان ورودي موزه پارس نصب شده است. البته خطوط و نقوش اين سنگاب به جهت تأثير آب، كاملا" مشخص نيست. هم اينك نيز سه نمونه از اين سنگاب ها در ابتداي صحن همانند نمونه پيشين آن به صورت دروازده ضلعي موجود است.

در وسط صحن مسجد، بنايي مكعب شكل از گچ و سنگ ساخته شده است كه نزديك به يك متر از سطح زمين بلندتر است و گرداگرد آن را ايواني به عرض دو متر فرا گرفته است. اين بنا كه در سال 752 ه.ق به دستور شاه شيخ ابواسحاق اينجو حاكم فارس، ساخته شده، دارالمصحف، بيت المصحف، خدايخانه و يا خداخانه خوانده مي شود و اين بدان جهت است كه در اين مكان علاوه بر قرآن هايي تاريخي به خط اميرالمؤمنين علي (ع)، امام حسن (ع)، امام صادق (ع) و چند تن از صحابه پيامبر و تابعين او نگاهداري مي شده است. محل تلاوت قرآن نيز بوده است. همچنين در اين مكان قرآني به خط عثمان خليفه سوم وجود داشته كه چندين قطره خون وي، به هنگام قتلش بر روي آن ريخته است و به همين جهت برخي اين مكان را قبر عثمان يا دفتر عثمان نيز خوانده اند.

هم اينك برخي از قرآن هاي مذكور در موزه پارس نگاهداري مي شود.

عمارت خدايخانه و ايوان هاي آن، داراي 12 متر طول و 10 متر عرض است و مساحت اتاقي كه در وسط آن قرار گرفته است به ابعاد 8 متر طول و 6 متر عرض مي باشد كه از سنگ و گچ ساخته شده است. در ضلع شرقي و غربي اين اتاق، دو سنگ مشبك قرار دارد و در دو ضلع جنوبي و شمالي آن، هر كدام يك در ورودي است كه بر روي در ضلع شمالي خاتم كاري صورت گرفته است.

در چهار گوشه خدايخانه، چهار ستون مدور مغازه مانندي وجود دارد كه نماي بيروني آن از سنگهاي مكعب شكل آجر مانندي است كه لابه لاي آن سنگ هاي رنگين به كار رفته و با گچ نصب شده است. روي سنگ هاي ازاره پايين نيز نقش و نگار هايي ديده مي شود.

سقف ايوان هاي شرقي و غربي آن به وسيله چهار ستون نگاهداري مي شود كه سر ستون هاي آن به شكل مقرنس كاري، حجاري شده است. بر فراز هر يك از اين ستون ها، قطعه سنگي است كه به شكل محراب در آورده و داخل آن خالي شده است و خطوط اسليمي و گل و بته بر آن نقش شده است.

سقف ايوان هاي شمالي و جنوبي خدايخانه نيز به وسيله دو ستون مدور نگاه داري مي شود. معماري اين بنا مانند خانه كعبه است اما گرداگرد خدايخانه، ايواني به عرض دو متر ساخته شده است تا اتاق را از گرما حفظ نمايد. در لبه بالاي ناحيه داخلي ايوان ها، كتيبه اي با قلم درشت در زمان شاه ابواسحاق به خط ثلث عالي به قلم يحيي الجمالي الصوفي بر روي سنگ هاي يك پارچه و با عرض يك متر نگاشته شده و آن نقر شده است به گونه اي كه خطوط آن كتيبه برجسته شده و لابه لاي اين خطوط با كاشي هاي آبي، معرق پر شده است. اين كتيبه گرداگرد نماي خارجي و مناره ها را پوشانده است (طول كتيبه) خدايخانه هم اينك مورد مرمت مي باشد. مسجد جامع عتيق با مرور زمان و در اثر زلزله هاي متعدد در دوره هاي متعدد رو به ويراني نهاده كه تاكنون نيز چندين بار مرمت شده است. تاريخچه مرمت اين مسجد با توجه به كتيبه هاي موجود عبارت است از:

1. در سال 973 ه.ق. در زمان حكومت شاه طهماسب اول صفوي.

2. در سال 1026 ه.ق. و 1027 ه.ق. در زمان حكومت شاه عباس كبير.

3. در سال 1092 ه.ق. در زمان سلطنت شاه سليمان صفوي.

4. در سال 1318 ه.ش. از جانب اداره باستان شناسي فارس.

خدايخانه نيز پس از تخريب و از بين رفتن برخي از كتيبه هايش، از جانب اداره باستان شناسي فارس و با همياري واجد كاتب، سيد آقا بزرگ نسابه، صرافت، رحيم صميم، سيد هاشم، در سال 1326 ه.ش. كاملا" مرمت شد.

اين مسجد در ديماه 1310 با شماره 72 به ثبت تاريخي رسيده است.

مجموعه تصاوير مسجد جامع عتيق :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:36 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

مسجد نصيرالملك

از مساجد شيراز است كه در محله گودعربان و خيابان لطفعليخان زند واقع شده است. اين مسجد كه از بناهاي دوران قاجار است در سال 1293 تا 1305 توسط حسنعلي نصيرالمك ساخته شد. و اندكي تأثير پذيرفته از معماري عثماني است.

در ورودي آن رو به شمال مسجد قرار گرفته و در طاق نمايي بزرگ واقع شده است. از راه طاق نما و اطراف آن، از سنگ گندمك است و در سقف طاق نيز مقرنس كاري به وسيله كاشي هاي هفت رنگ انجام شده است. در ورودي آن دو لنگه بزرگ چوبي است و بر سردر آن نيز كتيبه اي به خط نستعليق بر روي سنگ مرمر نگاشته شده است.

در اين سنگ نوشته شعري از شوريده شيرازي و وصف سازنده مسجد و تاريخ آن آمده است.

در صحن بزرگ اين مسجد دو شبستان ديده مي شود. شبستان غربي آن كه پوششي آجري دارد، از نظر هنري بيشتر مورد توجه است و داراي هفت در چوبي بزرگ مزين به شيشه هاي رنگي و دوازده ستون سنگي يكپارچه در دو رديف 6 تايي به نيت 12 امام است. اين ستون ها همانند ستون هاي مسجد وكيل و مسجد مشير به شكل سنگ گندمك يكپارچه است، سقف شبستان نيز با نقش هايي چون گل و بته، خطوط اسليمي و چند آيه از آيات قرآن كريم به خط ثلث عالي مزين شده است. اين شبستان، شبستان تابستاني است. عرق چين هاي بين تويزه ها داراي خيز كمي هستند. كف اين شبستان از كاشي هاي فيروزه اي مفروش است و داراي دري با شيشه هاي رنگي است كه به صحن گشوده مي شود. شبستان شرقي كه شبستان زمستانه است، نيز داراي سقفي كاشي كاري شده است و داراي هفت ستون است كه ستون هاي آن ساده (بدون شيار) است و در وسط قرار گرفته اند، سقف آن نيز با كاشي كاري معقلي تزيين شده است. در جلو اين شبستان ايواني به عرض 6 متر قرار دارد كه به وسيله 8 طاق نما از حياط جدا مي شود و داراي 7 جرز آجري است. بر روي اين جرزها و در پيشاني طاق نماها آيات قرآني و نقش هاي گل و بوته كاشي كاري شده است. داخل اين شبستان دري است كه به چاه آب باز مي شود. هم چنين در اين قسمت يك حوضچه و يك دالان نيز قرار دارد. اين شبستان هم اينك به موزه اوقاف تبديل شده است. در دالان شمالي كتيبه اي به خط نستعليق نصب شده كه اين ابيات بر روي آن نوشته شده است:

كه هستي را نمي بينم بقايي	غرض نقشي است كز ما باز ماند
كند در حق استادان دعايي	مگر صاحبدلي روزي به رحمت

و در پايان نام محمد حسن معمار و محمدرضا كاشي پز كه از معماران و سازندگان بنا بوده اند و نيز تاريخ شروع آن در 1293 ه.ق. و اتمام آن در 1305 ه.ق. ذكر شده است. مسجد نصيرالملك داراي دو ايوان در قسمت شمالي و جنوبي است كه با هم قرينه نيستند. در جبهه شمالي مسجد 4 غرفه در دو طرف ايوان ديده مي شود اين ايوان شمالي (شاه نشين) فرم كانه پوش است با مقرنس كاري زيبا، سقف آن نيز داراي طرحي نو و ابتكاري است. در قسمت جنوبي، ايواني با دو گلدسته وجود دارد. در حياط حوض سنگي مستطيل شكل و بزرگي وجود دارد كه فواره هاي سنگي نيز در وسط آن است.

در ضلع شمالي مسجد، طاق بلندي مشهور به طاق مرواريد قرار دارد كه تمام بدنه و سطح بيروني و دروني آن كاشي كاري هفت رنگ شده است. دو طاق نماي كوچك ديگر در دو سوي طاق مرواريد قرار گرفته است. بر ديوارهاي طاق مرواريد آيات قرآني و احاديث نوشته شده و در سمت چپ آن نيز تاريخ 1299 قيد شده است. سقف اين طاق نيز مقرنس كاري شده و در لابه لاي آجرهاي بدنه اين طاق، قطعات چوبي جهت جلوگيري از لرزش زلزله به كار گذاشته شده است.

در ضلع جنوبي نيز طاق نمايي وجود دارد كه تمام بدنه و سطح بيروني و دروني آن كاشي كاري شده، آيات قرآني و احاديث بر روي آن نوشته شده و در قسمت آن نيز مقرنس كاري صورت گرفته است. بر روي اين طاق كه عمق آن كمتر از طاق نماي شمالي است، دو گلدسته قرار دارد كه در ورودي آنها در دو طاق نماي كوچك تر در دو سوي طاق اصلي قرار دارد.

اين مسجد در بهمن ماه 1334 ذيل شماره 369 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.

مجموعه تصاوير مسجد نصيرالملک :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 13:34 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

نارنجستان قوام

يا باغ قوام از عمارات دوره قاجاريه شيراز است كه در محله بالاكفت و در قسمت شرقي انتهاي خيابان لطفعلي خان زند واقع است. احداث اين بنا توسط علي محمد خان قوام الملك 1267-1257 شروع شده و در حدود سال 1300 ه.ق. توسط ميرزا محمدرضا خان نوه قوام الملك اول و پدربزرگ قوام تكميل شده است. اين بنا يك بار توسط ابراهيم قوام مورد مرمت قرار گرفته است.

ساختمان نارنجستان در حدود 940 متر مربع در زميني به مساحت 3500 متر در دو قسمت شمالي و جنوبي بناشد، باقي مانده آن در حدود 2560 متر محوطه سازي شده. اين بنا با 3085 متر مساحت، در دوره قاجاريه به بيروني معروف بوده و با عمارت اندروني كه همان خانه زينت الملوك بوده و در طرف غرب آن بنا قرار گرفته كوچه اي فاصله داشته است كه توسط راه زيرزميني بدان راه مي يافتند.

از ويژگي هاي اين مجموعه عمود بودن محور بيروني و اندروني آن بر يكديگر است. اين عمارت بيروني به منظور انجام امور تجاري و نيز برگزاري تشريفات و جشن ها و استراحت و پذيرايي از ميهمانان ساخته شده است.

در ورودي اصلي باغ رو به جنوب در راستاي محور اصلي بنا به يك دالان يا هشتي گشوده مي شود. سر در ورودي آن داراي تزئينات آجركاري است. بر پيشاني در ورودي كتيبه اي از سنگ مرمر سرخ رنگ شامل آياتي از قرآن قرار گرفته كه در دو طرف آن ابياتي از آسوده شيرازي درباره باني باغ و تاريخ احداث آن حجاري شده است. هم چنين تاريخ سال 1305 ه.ق در اين قسمت ديده مي شود. بر روي ازاره سنگي دو طرف درگاه، نقش دو سرباز تفنگ به دست دوره قاجاريه، حجاري شده است. در ورودي از چوب ساج است كه بر روي آن منبت كاري صورت گرفته است. سقف هشتي يا دالان ورودي آجركاري و كاشي كاري به صورت ستاره و مقرنس كاري گچي شده است. در پشت دالان (رو به حياط) تصويري از سه خدمتكار كه گلاب و شراب و شربت به دست دارند، كاشي كاري شده است.

اين هشتي به وسيله دو راهرو به محوطه باغ ارتباط مي يابد. اين باغ در سه ضلع شمالي، شرقي و جنوبي داراي ساختمان است و در طول حياط داراي بيست و يك عدد طاق نما است. در دو طرف هشتي، شش اتاق وجود دارد كه در جلو هر يك از آنها ايوان هاي وسيعي قرار گرفته كه در گذشته از اين اتاق ها به عنوان دفتر كار استفاده مي شده و ايوان هاي مقابل اين اتاق ها نيز جهت اتاق انتظار مورد استفاده قرار مي گرفته است. در جلو هر ايوان چهار ستون چوبي و دو نيمه ستون ديده مي شود. اين ستون هاي چوبي در دوره قاجاريه منبت كاري شده است. اين بخش از عمارت كه ضلع جنوبي بنا است داراي ديوارهايي گچ كاري شده است. كف ايوان ها با كاشي هاي سفيد و آبي پوشيده شده است.

ازاره بنا با سنگ پوشيده شده و پنج باب پنجره سنگي حجاري شده، به عنوان نورگير در جلو ايوان ها نصب شده است. ساختمان جنوبي باغ به وسيله راه پله اي به زمين هاي طرفين راهروها راه دارد. در وسط اين ساختمان يك طاق نماي بزرگ و دو طاق نماي كوچك ايجاد شده كه به سبك دوره زنديه، كاشي كاري شده است. در طاق نماي بزرگ نقوش سه تن از خدمتكاران دوره زنديه بر روي كاشي ديده مي شود كه لباس هاي بلندي دارند و در دست يكي از آنها قدحي و در دست ديگري جامي است و شخص سوم نيز ظرفي پر از ميوه در دست دارد. در بالاي اين طاق نما دو لچكي كاشي كاري با مناظري از طبيعت و تصويرهايي برگرفته از داستان هاي شاهنامه (رستم، حضرت سليمان) و نيز مناظر شكارگاه و تصاوير مينياتوري ديده مي شود. ازاره اين بخش از نما از سنگ هاي سرخ و نقش برجسته هايي برگرفته از تصاوير تخت جمشيد تشكيل شده است.

حد فاصل عمارت جنوبي و عمارت اصلي واقع در ضلع شمالي باغ وسيعي وجود دارد كه از دوره قاجاريه با نرده آهني محصور شده است.

ضلع شرقي ساختمان داراي چند اتاق و حياط كوچكي است كه به آشپزخانه و محل اقامت خدمه اختصاص داشته است. در وسط حياط، ورودي آشپزخانه حوض كوچكي وجود دارد كه پاشويي آن از قطعه سنگ هايي سرخ رنگ و بدنه آن از كاشي هاي فيروزه اي تشكيل شده است. در وسط اين حوض نيز فواره اي ديده مي شود. در ضلع جنوبي حياط آشپزخانه ستون سنگي حجاري شده اي به عنوان پايه گلدان وجود دارد.

اما عمارت اصلي اين ساختمان در ضلع شمالي آن قرار گرفته است. اين عمارت داراي دو طبقه و يك زيرزمين است. در گذشته اين زيرزمين به عنوان زندان مورد استفاده قرار مي گرفت.

طرح بناي اصلي اين عمارت برگرفته از معماري دوره زنديه است. در اين عمارت، تالار بزرگي به طول 9 متر، عرض 5.10 متر و ارتفاع 6 متر با ستون هايي بلند مشرف بر حوض واقع در وسط باغ، وجود دارد.

در قسمت شمالي تالار، شاهنشيني وجود دارد كه ديوارها و سقف آن آينه كاري و نقاشي شده و كف اتاق از سنگ هاي مرمر مفروش شده است. اين تالار محل پذيرايي ميهمانان بوده.

اين تالار داراي دو ستون سنگي يك پارچه و بلند است. در دو طرف تالار، راهرويي وجود دارد كه به وسيله پلكاني به طبقه دوم متصل مي شود. اين پله ها به دو بهارخواب متصل است. در هر طرف نيز يك سالن بزرگ و يك اتاق وجود دارد. طبقه دوم اين عمارت داراي چهار اتاق است كه دوتاي آن در عقب واقع شده و داراي هشتي و پنجره هايي مشرف بر ايوان است. بيش از اين، اين اتاق ها محلي براي اقامت مهمانان بوده است. اين مجموعه مشتمل بر دو دستگاه شامل 5 اتاق، چهار دستگاه با دو تا سه اتاق و دو دستگاه هر كدام با دو اتاق و شش اتاق تك است.

ديواره ها و سقف تمام اتاق ها گچ بري و نقاشي شده است. همچنين در اين طبقه، دو اتاق وجود دارد كه نقاشي هايي بر تيرك هايي چوبي آن ترسيم شده است. نقاشي هاي سقف ايوان بزرگ و بيشتر اتاق ها غالبا" به وسيله لطفعلي خان صورتگر، نقاش مينياتوريست آن دوره، انجام شده است.

دو ستون تالار طبقه اول نيز از سنگ مرمر يكپارچه و بدنه استوانه اي و سر ستون هاي مقرنس كاري شده تشكيل شده است.

در وسط سقف تالار مدالي بزرگ ترسيم شده و در اطراف آن شش منظره بيضي شكل ترسيم شده است. ديواره هاي اتاق ها نيز با تصاوير گل و بوته، اشكال حيوانات و منظره شكارگاه تزيين شده است. در ناحيه جلويي عمارت اصلي درهاي ارسي با شيشه هاي رنگي ديده مي شود. هلالي ميان ايوان دو ستوني و شاه نشين هم داراي شيشه هاي رنگي است. اين شيشه هاي رنگي در دوره قاجاريه از اروپا به ايران آورده شده، صدف هاي به كار رفته در تزيينات درها نيز از خليج فارس آورده شده است. ازاره اتاق ها و بخاري ديواري شاه نشين از سنگ هاي مرمري است كه از يزد تبريز و شيراز به دست آمده است. روي اين بخاري نقش داريوش هخامنشي حكاكي شده است، اطراف آن نيز مزين به رنگ طلايي است. دو تصوير از محمدرضا خان قوام الملك در دو طرف بالاي اين بخاري حكاكي شده است. ازاره پايين عمارت، از ازاره سنگي عمارت ديوانخانه كريم خان زند است. بر روي سنگ هاي ازاره تصاوير سربازان قاجاريه تفنگ به دست، شير، گور، خرگوش و گل و بوته ديده مي شود.

هلالي هاي بالاي عمارت اصلي

بالاي عمارت اصلي سه هلالي وجود دارد كه در هلالي وسط نقش دو شير ديده مي شود كه صفحه اي را نگاه داشته اند، بر روي اين صفحه عبارت نصر من ا... و فتح قريب، نگاشته شده است، دو فرشته بر فراز اين صفحه قرار گرفته، آن را به دست گرفته اند. در هلالي هاي كاشي كاري شده طرفين نيز نقش پلنگي ديده مي شود كه آهويي را شكار كرده است. زمينه اين تصاوير مزين به خطوط اسليمي است. نارنجستان قوام كه به دليل كاشت درخت هاي نارنج فراوان در آن، بدين نام معروف شده است، از طرف ابراهيم خان به نوه اش شهرام بخشيده شد و شهرام قوام آن را به مؤسسه آسيايي دانشگاه پهلوي اهدا كرد. فرح پهلوي مخارج تعميرات آن را متقبل شد، پس از آن اين بنا تبديل به موزه اي شد كه در آن مجموعه اي از كتاب هاي پروفسور پوپ نگاهداري مي شد.

نارنجستان قوام كه در ان اثر هفت هنر ايراني، گچ بري، نقاشي سنتي، آينه كاري، آجركاري، سنگ تراشي، معرق كاري، و منبت كاري، قابل مشاهده است، در ارديبهشت ماه 1353 با شماره 1073 به ثبت تاريخي رسيد.

اين بنا در سال 1345 به دانشگاه شيراز واگذار گرديد و بين سال هاي 1348 تا 1358 مورد استفاده مؤسسه آسيايي تحت سرپرستي پروفسور آرتور اپهام پوپ بود. اين بنا و برخي از ساختمان هاي اطراف آن از سال 1378 در اختيار دانشكده هنر و معماري دانشگاه شيراز قرار گرفته است.

مجموعه تصاوير نارنجستان قوام :

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 12:2 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

باغ ارم

در شمال غربي شيراز و در انتهاي خيابان ارم و در تقاطع بلوار شرقي - غربي باغ ارم و بلوار شمالي - جنوبي جام جم و آسياب سه تايي، باغ ارم قرار گرفته است. اين باغ به مناسبت عمارت و باغ بزرگي كه در گذشته توسط شدادبن عاد پادشاه عربستان به رقابت با بهشت ساخته شده و ارم ناميده شده بود، به باغ ارم مشهور گرديده است.

تاريخ ساخت اين باغ را به دروه سلجوقيان نسبت داده اند چرا كه در آن زمان، باغ تخت و چند باغ ديگر توسط اتابك قراجه حكمران فارس - كه از سوي سنجر شاه سلجوقي به حكومت فارس منصوب شده بود، احداث شد و احتمال ايجاد اين باغ به درخواست وي و در آن زمان، زياد است. همچنين احتمال مي رود كه اين باغ در زمان كريم خان زند مرمت شده باشد.

در اواخر سلسله زنديه، بيش ا ز75 سال اين باغ در تصاحب سران ايل قشقايي بود، بناي اوليه عمارت باغ ارم توسط جاني خان قشقايي اولين ايلخان قشقايي و پسرش محمدقلي خان و در زمان فتحعليشاه قاجار احداث شده است. معماري بنا نيز توسط شخصي به نام حاج محمد حسن كه از معماران معروف بود، صورت گرفته است.

در زمان ناصرالدين شاه قاجار، ميرزا حسن علي خان نصيرالملك، آن باغ را از خاندان قشقايي خريد و ساختمان كنوني را به جاي عمارت قبلي ساخت، اما تزئينات ناتمام باغ پس از فوت حسنعلي خان در سال 1311 توسط ابوالقاسم خان نصيرالملك پايان يافت.

باغ ارم پس از فوت ابوالقاسم خان نصيرالملك به پسرش عبدالله قوامي رسيد و بعد از مدتي دوباره يكي از خوانين ايل قشقايي به نام محمد ناصر خان آن را خريد.

عمارت اصلي باغ ارم طبق معماري دوره صفويه تا قاجاريه بنا شده است. اين ساختمان داراي سه طبقه است كه طبقه زيرين داراي حوض خانه اي براي استراحت در روزهاي گرم تابستان است كه در آن آب نماي زيبايي است و طاق آن با كاشي هاي هفت رنگ مزين شده است. جوي آبي نيز از وسط آن مي گذرد و سپس به آب نماي بزرگ جلوي عمارت مي ريزد.

طبقه دوم داراي ايواني دوستوني با سقف مسطح است كه در پشت آن تالاري قرار دارد و دو طرف آن دو راهرو، 4 اتاق در دو طرف راهرو و دو ايوان كوچك و دو طبقه ساخته شده است و بر فراز اين دو راهرو، دو گوشواره به عنوان طبقه سوم وجود دارد.

قسمت جلويي ستون هاي اين دو طبقه با كاشي هاي هفت رنگ مزين به مجالسي از سواران، زنان و گل ها شده است.

طبقه سوم، داراي يك تالار بزرگ مانند تالار طبقه دوم است كه پنجره هاي آن به ايوان اصلي باز مي شود. در دو طرف آن ينز دو راهرو وجود دارد. دو ايوان كوچك نيز در هر طرف ايوان بزرگ همانند طبقه سوم قرار دارد.

در پيشاني عمارت، هلالي هايي وجود دارد كه به سنتوري معروف است و داراي سه مجلس بزرگ و دو مجلس كوچك كاشيكاري با كاشي هاي لعابدار رنگي است.

در هلالي ميدان كه بزرگترين هلالي است، نقش ناصرالدين شاه، سوار بر اسب سفيدي ديده مي شود كه نيم تاجي نيز در جلو كلاه خويش دارد. در اطراف آن، سه نقش ديگر كه برگرفته از داستان هاي فردوسي و نظامي است، ديده مي شود. در دو طرف اين مجلس، دو مجلس كوچك وجود دارد كه در وسط يكي از آنها نقش داريوش هخامنشي برگرفته از نقوش تخت جمشيد وجود دارد. دو مجلس ديگر كه در اطراف اين مجلس است، تصوير شكار آهويي توسط پلنگي را بر روي كاشي هايي با طرح اسليمي نشان مي دهد. در ضلع شمالي عمارت و چسبيده به آن هشت باب اتاق قرار دارد كه در حال حاضر مورد استفاده جهت امور اداري باغ گياهشناسي ارم است. در پشت ساختمان اصلي، ساختمان و محوطه اندرون قرار دارد. در جلو اين عمارت، حوض وسيعي قرار گرفته كه با كاشي آبي رنگ كاشي كاري شده است.

ازاره هاي جلوي عمارت اصلي از سنگ گندمك يكپارچه است كه بيش از دو متر بلندي دارد. تعداد آنها 8 تاست كه بر روي 6 تاي آنها كتيبه هايي از اشعار حافظ، سعدي و شوريده به خط نستعليق ميرزا علينقي شريف شيرازي نوشته شده است. در تخته سنگ آهكي نيز نقشي وجود دارد و در وسط آنها پنجره آهني قرار گرفته. اين نقوش كه تقليدي از نقوش تخت جمشيد است، تصوير مردي نيزه به دست با لباس و كلاه يك مرد عشايري را نشان مي دهد.

در سال هاي 50-1345 ه. ش. اين باغ در زير نظر مسؤولين دانشگاه شيراز تعمير شد. هم چنين در سال 1358 به وسيله سازمان ميراث فرهنگي مرمت گرديد، هم اكنون اين باغ به عنوان باغ گياهشناسي مورد استفاده قرار گرفته است. اين باغ در تاريخ 1353.8.12 به ثبت تاريخي رسيده است.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از باغ ارم:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 11:57 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

باغ عفيف آباد

باغ عفيف آباد كه آن را باغ گلشن نيز مي نامند در مغرب شيراز و در جنوب خيابان قصرالدشت و در انتهاي خيابان عفيف آباد واقع است. اين باغ يكي از قديمي ترين و زيباترين باغ هاي شيراز است. مساحت باغ حدود 127 هزار متر مربع است. اين باغ در دوره صفويه از جمله باغ هاي آباد شيراز و مقر پادشاهان وقت بوده است.

سازنده عمارت فعلي باغ با 17000 متر مربع زيربنا، ميرزا علي محمدخان قوام الملك دوم مي باشد كه در سال 284 ه.ق. آن را احداث نموده و قنات "ليمك" را كه در 15 كيلومتري باغ و در محل قصر قمشه بود براي مشروب نمودن باغ خريداري كرد. اين باغ سرانجام به يكي از وارثين قوام به نام عفيفه رسيد و بدين نام نيز شهرت يافت.

درب ورودي باغ در شمال آن قرار دارد سه در باغ داراي چهار ستون گچي ساده است كه دو به دو در دو سوي آن و بر فراز ازاره آن قرار گرفته است. در پيشاني درب ورودي نقش دو شير كه گويي را در ميان پنجه هاي خود گرفته اند ديده مي شود. پس از گذر از در، دهليزي وجود دارد كه سقف آن را از چوب ساخته اند و با شكل هاي منظم هندسي مرتب كرده اند. در ديگر سوي در و بر پيشاني دهليز مجلس تاج گذاري پادشاه ساساني وجود دارد كه بر قاب نيم دايره اي به وسيله كاشي هاي رنگارنگ قرار دارد. پس از گذر از دالان كوتاهي به محوطه وسيعي مي رسيم كه عمارت اصلي در آن قسمت است. ساختمان در وسط باغ قرار گرفته است و از بناي دو طبقه تشكيل شده است.

طبقه اول زيرزمين وسيعي است كه آب نماي زيبايي در آن ساخته شده و سمت شرقي آن با پنجره هاي مشبك و رنگيني پوشيده شده است. در فواصل ميان پنجره ها سنگ هاي گندمك نصب شده كه روي آنها نقوشي از گل و بوته حجاري شده است.

طبقه دوم كه در واقع طبقه همكف ساختمان است، تالار مجللي است كه اطراف آن را ايوان فرا گرفته است. در پيشاني عمارت صحنه اي از تاجگذاري يكي از پادشاهان ساساني با كاشي تصوير شده است كه موبدي تاج سلطنتي را به وي هديه مي دهد.

درجلو ايوان بزرگ عمارت نيز چهار ستون بلند ساخته شده است. سقف ايوان با قطعات چوبي 4 يا ......؟ پوشيده شده است و روي آنها با رنگ و روغن نقاشي شده. سر ستون هاي ايوان گچ بري شده اند و در بالاي آنها گل ها به تقليد از نقوش تخت جمشيد گچ بري شده است.

ديوار اتاق هاي تالار اصلي نيز همگي گچ بري و مقرنس كاري شده و با نقش هاي گل و بته و صحنه شكار و مجالس بزم و رزم مزين شده اند. در دو طبقه ساختمان حدود 30 اتاق تالار وجود دارد، تمامي اتاق ها داراي سقف و درب هاي چوبي تزيين شده هستند. در شمال و جنوب تالار دو بخاري از سنگ مرمر تراشيده و نصب شده است. ورودي اصلي بنا در جانب شمال است كه با كمك پلكان سنگي به .........؟ سرپوشيده اي منتهي مي گردد. نماي شرقي عمارت شامل ايوان بزرگ و زيباست كه در تمام طول بنا امتداد دارد. اين نما از بيرون به وسيله ستون هاي آجري و گچي از هم مجزا شده اند. نماي غربي عمارت نسبت به قرينه آن در شرق بسيار ساده است. ايوان جنوبي نيز از نظر تزيينات بنا و دكوراسيون، تقريبا" شبيه ايوان شمالي است بجز اين كه در رشته پلكان شرقي - غربي حياط را به طبقه دوم منتقل مي كند.

در جلو عمارت حوض وسيعي ديده مي شود كه خيابان اصلي از جلو حوض شروع مي شود. تمام خيابان هاي باغ پر از درختان سرو و كاج و چنار است و باغچه ها داراي آب نماهابي زيبايي مي باشند.

باغ عفيف آباد در سال 1341 به وسيله ارتش و زير نظر سازمان ميراث فرهنگي تعمير و مرمت شد و هم اكنون به عنوان موزه نظامي تحت اختيار سازمان عقيدتي سياسي ارتش جمهوري اسلامي ايران است.

اين باغ كه معماري آن آميزه اي از ويژگي هاي معماري دوران هخامنشي، ساساني و قاجاريه است ذيل شماره 913 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از باغ عفيف آباد:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 11:53 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

تخت جمشيد

تخت جمشيد را مي توان تقريباً همانند ارگ ها و يا دژهاي حكومتي و سكونت گاهي ايران در دوران اسلامي دانست، زيرا پادشاهان يا حاكمان ايالت ها يا شهرهاي بزرگ در ايران بر اساس شيوه اي كهن، فضاهاي سكونت گاهي، حكومتي و تشريفاتي خود را غالباً درون محوطه اي محصور و داراي استحكامات دفاعي مي ساختند كه در برابر تهديدها و مخاطرات خارجي و داخلي حتي الامكان در امان باشند. اين گونه مجموعه ها كه آن ها را دژ، كهندژ، قلعه يا ارگ مي ناميده اند، افزون بر فضاهاي سكونت گاهي، حكومتي و تشريفاتي، عرصه ها و فضاهاي متنوعي براي برخي از انواع فعاليت هاي خدماتي و نظامي داشتند. چنين الگويي در طراحي شهري از دوران پيش از اسلام تا اواخر دوره قاجار در بسياري از نواحي و مناطق سرزمين گسترده ايران وجود داشته است و تخت جمشيد را چنان كه داريوش در كتيبه اي به آن به عنوان يك دژ اشاره كرده است، بايد نمونه اي از اين گونه ارگ هاي سكونت گاهي - حكومتي - تشريفاتي دانست.

به عبارت ديگر تخت جمشيد يكي از پايتخت هاي هخامنشيان بود كه در ايامي كه هواي منطقه پارس مناسب بود، در آنجا اقامت مي كردند و البته مرام و آيين هاي بسيار كهن و با اهميت نوروز از سوي حكومت هخامنشي در اين جايگاه برگزار مي شد.

بايد توجه داشت كه تخت جمشيد مانند ساير ارگ ها يا دژها در ميان بيابان و دور از مركز سكونت گاهي نبود، بلكه آن را در كنار شهري آباد و بزرگ ساخته بودند. پروفسور كخ بر اساس مطالب نوشته شده در لوح هاي به دست آمده در تخت جمشيد اظهار داشته كه شهري بزرگ در دشت واقع در پايين صفه تخت جمشيد به نام خوادايتشيه. وجود داشت كه در منابع بابلي نيز به آن اشاره شده است. در لوح هاي ديواني عيلامي به خوادايتشيه و پارسه تقريباً به يك نسبت توجه شده است. البته در ابتداي ساختن صفه و بناهاي تخت جمشيد در لوح ها بيشتر از شهر خوادايتشيه به عنوان مقصد سفر يا محل استقرار رئيس تشريفات نام برده شده، زيرا هنوز در روي صفه، ساختمان و تأسيسات كافي ساخته نشده بود، اما به تدريج كه در كارهاي ساختماني صفه تخت جمشيد پيشرفت حاصل مي شد، از پارسه بيشتر نام برده مي شد.

بنابراين، الگوي ساختن تخت جمشيد در كنار يك شهر مانند برخي ديگر از شهرهاي ايراني پيش از اسلام و همچنين در دوران اسلامي بوده است و آنجا را مي توان نوعي ارگ يا دژ حكومتي - سكونت گاهي دانست كه بخشي از امور حكومتي، سياسي، اداري و اقتصادي امپراتوري هخامنشي در آنجا انجام مي شد.

درباره چگونگي ساختن بناهاي روي صفه هنوز اطلاعات روشن و جامعي به دست نيامده و انتشار نيافته است. البته كتيبه اي از داريوش درباره شيوه ساختن كاخي در شوش وجود دارد كه گوياي چگونگي انجام فعاليت هاي بزرگ ساختماني در آن دوران است و مي توان حدس زد كه در ساختن تخت جمشيد از همان شيوه استفاده شده است. متن آن كتيبه به نقل از كتاب معماري ايران، پيروزي شكل و رنگ چنين است:

اين كاخ را من (داريوش) ساختم - زيور آن از راه دور آورده شد... زمين كنده شد تا به خاك سفت (كف سنگي) رسيدم وخندقي درست شد. سپس قلوه سنگ و شفته در آن انباشته شد. در طرفي به بلندي 40 ارش و سوي ديگر تا حدود 20 ارش. روي آن شفته كاخ بنا گرديد. كند و كوب و انباشتن و خشت هايي كه در قالب زده شد كار مردم بابل بود. الوار كاج از كوهي آورده شد كه آن را لبنان گويند. مردم آشور آن را به بابل و مردم كاركه و يونانيان آن را از بابل به شوش آوردند. چوب يكا از گاندهارا و كرمانا آورده شد. زر از سارد و بلخ آمد و در اينجا روي آن كار شد. سنگ لاجورد گران قيمت و عقيق شنگرفي را از سغد آوردند و فيروزه را از خوارزم. سيم و آبنوس از مصر آمد. تزييني كه ديوارها با آن زيور يافته از يونان، عاج از اتيوپي و از هند و از رخج آورده شد ولي در اينجا روي آنها كار شد. سنگ هايي كه در اينجا به صورت ستون درآمده سنگ آن را از شهري در الام به نام آبي رادو آوردند. سنگ بران و سنگ تراشان كه آنها را ساختند از مردم سارد و يونان بودند. آنهايي كه طلاها را به كار گرفتند مادي و مصري بودند. منبت كاران ساردي و مصري بودند. آنان كه از عاج خاتم مي ساختند بابلي و يوناني بودند. آن ها كه به تزيين ديوار پرداختند مادي و مصري بودند. به ياري و لطف اهورامزدا كاخي باشكوه در شوش بنا نهادم. اهورامزدا مرا و پدرم و كشورم را از هر آسيبي نگه دارد.

چنان كه از متن اين كتيبه آشكار است، در ساختن بناهاي بزرگ و مهم از مصالح و مواد غيربومي نيز استفاده مي شد و در برخي از بخش هاي ساختمان از بهترين انواع سنگ، چوب و ساير مواد و مصالح اصلي و نيز مواد تزييني شناخته شده در سرزمين هاي تابع امپراتوري هخامنشي بهره مي بردند. افزون بر اين از معماران، صنعتگران و هنرمندان اقوام غيرايراني نيز استفاده مي شد و به اين ترتيب از همه يا بخش مهمي از تجربيات معماري و هنري آن دوران - در ايران و ساير سرزمين هاي تابع ايران - به بهترين شكل بهره برداري مي شد. البته با اطمينان مي توان اظهار داشت كه برنامه ريزي، طراحي و نظارت كارها در مقياس كلان بر عهده معماران و هنرمندان ايراني بوده است و چنان كه در بخش بعدي اشاره خواهد شد، الگوهاي اساسي طراحي معماري و شهري در اين مجموعه كاملاً ايراني است.

كاخ ها، تالارها و بخش هاي مهم تخت جمشيد

انواع فضاها و عرصه ها

تخت جمشيد را همان گونه كه داريوش در كتيبه اي به آن اشاره كرده است، مي توان نوعي دژ يا ارگ حكومتي دانست كه جايگاهي براي اداره كشور و برگزاري مراسم رسمي و مذهبي و پذيرايي هاي مهم و باشكوه و تجمع هاي حكومتي و اقامتگاه پادشاه و نزديكان او بود. چنين دژ يا فضايي مانند دژهاي دوران اسلامي كه از برخي از آنها اطلاعات بيشتري در دست است، عرصه هاي گوناگون، اما كمابيش معين و مشخصي داشت. در نزديكي ارگ پارسه يا تخت جمشيد، يك يا چند سكونتگاه بزرگ وجود داشت كه محل زندگي گروه هاي متوسط مردم، كاركنان عادي كاخ ها، گروه هايي از كشاورزان و پيشه وران بود. در برخي لوحه هاي به دست آمده از تخت جمشيد به سكونت گاه هاي واقع در نزديكي تخت جمشيد اشاره شده است، اما هنوز از آنها آثار قابل ملاحظه اي يافت نشده است، زيرا بناهاي آنها با مصالح معمولي و كم دوام ساخته شده بود.

فضاها و عرصه هاي مهم تخت جمشيد را به چند گروه به شرح زير مي توان طبقه بندي كرد:

تالارها يا كاخ هاي حكومتي و تشريفاتي

از تالارها يا كاخ هاي تشريفاتي براي برگزاري تجمع هاي بزرگ حكومتي، به حضور پذيرفتن سفرا و نمايندگان ساير كشورها، بار دادن و به حضور پذيرفتن فرماندهان و فرستادگان سرزمين ها يا اقوام زير فرمان پادشاهي هخامنشي، و ساير تجمع هاي مهم اداري و حكومتي استفاده مي شد. در تخت جمشيد دو تالار يا كاخ بسيار باعظمت و باشكوه وجود داشت كه چنين كاركردهايي داشتند، آنها عبارتند از:

- تالار يا كاخ آپادانا در جبهه شمال غربي صفه تخت جمشيد و در نزديكي پلكان اصلي و بزرگ ورودي.

- تالار يا كاخ صد ستون در جبهه شمال شرقي صفه.

كاخ هاي سكونتگاهي يا سكونتگاهي - تشريفاتي

كاخ هاي سكونتگاهي يا سكونتگاهي - تشريفاتي، تالارها و كاخ هايي را در بر مي گيرد كه بيشتر به براي سكونت و نيز براي پذيرايي ها، مراسم، جشن ها، و تجمع هاي كوچك رسمي يا نيمه رسمي، خانوادگي و مانند آن مورد استفاده قرار مي گرفت.

اندازه ها، تناسبات و به ويژه موقعيت قرارگيري بسياري از اين كاخ ها و تالارها به خوبي گوياي چنين كاركردهايي است. البته بايد توجه داشت كه هنوز اطلاعات موجود درباره بسياري از عرصه ها و فضاهاي تخت جمشيد به اندازه اي نيست كه بتوان همه خصوصيات كاركردي آنها را به درستي و به طور كامل مورد شناسايي قرار داد. برخي از اين گونه كاخ ها عبارتند از:

- كاخ داريوش يا تالار آينه واقع در جبهه جنوبي آپادانا.

- كاخ هديش واقع در جبهه شمال غربي مجموعه حرمسرا.

- كاخ اندرون (موزه فعلي تخت جمشيد) واقع در جبهه شمال شرقي مجموعه حرمسرا.

- كاخ مركزي واقع در منتهي اليه جنوبي فضاي واقع بين آپادانا و كاخ صد ستون.

عرصه زندگي خانوادگي: اندروني يا حرمسرا

بخش اندروني يا حرمسرا در منتهي اليه جبهه جنوبي صفه تخت جمشيد قرار دارد. اين بخش از سمت جنوب به انتهاي صفه و از جبهه شمال به چند كاخ سكونتگاهي - تشريفاتي محدود شده است و از تالارها و فضاهايي نسبتا" كوچك تشكيل شده كه با زندگي خانوادگي پادشاه و اطرافيان نزديك او متناسب است.

خزانه

خزانه محل نگهداري انواع اشياء و لوازم مهم مانند بخشي از جواهرات و اشياء گرانقيمت، جنگ افزارها، آذوقه، لوحه هاي مربوط به فرمان ها و حسابرسي ها و ساير كالاها و لوازم باارزش بود. خزانه در جبهه جنوب شرقي صفه و به شكلي مجزا و مستقل از ساير بخش ها ساخته شده بود.

فضاهاي ورودي و دروازه ها

صفه تخت جمشيد چند ورودي اصلي و فرعي در جبهه هاي مختلف به ويژه در جبهه هاي غربي و شرقي داشت كه مهمترين آنها به شرح زير است:

- پلكان بزرگ ورودي و دروازه اصلي ورودي واقع در جبهه شمال غربي صفه.

- دروازه نيمه تمام واقع در شمال شرقي صفه و رو به روي كاخ صدستون.

براساس شواهد موجود چند دروازه و فضاي ورودي در جبهه شرقي صفه وجود داشته كه آثار اندكي از آنها بر جاي مانده است.

آرامگاه ها يا دخمه ها

دو آرامگاه در ديواره كوه مشرف به صفه تخت جمشيد وجود دارد كه گفته اند به اردشير سوم و اردشير دوم تعلق داشته است. آرامگاه ها يا دخمه هاي واقع در نقش رستم )شش كيلومتري تخت جمشيد( بي ارتباط با موقعيت صفه تخت جمشيد نبودند و مي توان آن ها را نيز بخشي از عناصر جانبي اين صفه به شمار آورد، زيرا محتمل است كه در فاصله بين صفه تخت جمشيد و نقش رستم، سكونتگاه ها و تأسيساتي وجودداشته كه هنوز اثري از آن ها به دست نيامده است.

عرصه ها و فضاهاي خدماتي و نظامي

عرصه ها و فضاهاي خدماتي و نظامي متعددي در بخش ها و قسمت هاي گوناگون صفه تخت جمشيد وجود دارد. از جمله فضاهايي در جبهه شرقي كاخ صدستون هست كه گفته اند محل نگهداري ارابه ها و اسب هاي شاهي بوده است. همچنين آثاري از حصارها و برج هاي نگهباني در جبهه هاي شرقي و نيز در امتداد محدوده و حصار شمالي صفه يافته اند كه براي نگهباني و محافظت از مجموعه تخت جمشيد ساخته شده است. در گوشه جنوب شرقي صفه نيز آثاري يافته اند كه آن را بقاياي برج نگهباني دانسته اند.

صفه تخت جمشيد

داريوش براي ساختن مجموعه كاخ ها، خزانه و سكونتگاه ها يا به عبارت ديگر ارگ حكومتي در دامنه كوه رحمت فرمان داد تا صفه يا سكويي بزرگ به درازاي 455 متر و پهناي 300 متر آماده كنند. براي اين كار مي بايست بخش هايي از دامنه كوه را مي بريدند و صاف مي كردند و بخش هاي ديگري را كه گودتر از سطح دلخواه بود، با خرده سنگ و ملاط پر مي كردند و همچنين در برخي جبهه ها به ويژه جبهه غربي و قسمت هايي از جبهه جنوبي و شمالي ديوارهايي با ضخامت زياد با سنگ درست مي كردند تا سطح صفه به شكل دلخواه فراهم شود. ارتفاع اين ديوارها در برخي جاها تقريبا" به 15 متر مي رسيد. براي ورود به اين صفه ابتدا يك پلكان ورودي در جبهه جنوبي ساخته شد و داريوش فرمان داد بر ديواره اين پلكان نبشته اي به چند خط ميخي، عيلامي و بابلي پديد آيد. وي فرمان داد در متن عيلامي اين سنگ نبشته چنين نگارند: پيش از اين در اين مكان دژي وجود نداشت. به خواست اهورامزدا من اين دژ را ساختم... و من آن را استوار، زيبا و مقاوم ساختم. همان طور كه ميل من بود. داريوش در اين كتيبه اشاره كرده كه وي براي نخستين بار فرمان ساختن دژ يا عرصه تخت جمشيد را داده بود. اين عرصه را صفه تخت جمشيد نيز مي نامند زيرا سطح آن از محيط اطرافش بالاتر است. در زمان داريوش، كاخ آپادانا، كاخ سكونتگاهي داريوش و عمارت خزانه بر روي اين صفه ساخته شد و براي دسترسي به آن ها پلكاني در جبهه جنوبي صفه ساختند. بر اساس كتيبه هايي كه در تخت جمشيد پيدا شده است، گفته اند كه در دشت پايين صفه سكونتگاهي پرجمعيت به نام خوادايتشيه وجود داشته كه در منابع بابلي نيز به آن اشاره شده است. پس از داريوش كارهاي عمراني مهمي در زمان خشايارشا در صفه تخت جمشيد صورت گرفت.

كاخ آپادانا

كاخ آپادانا يا كاخ بار داريوش كه تقريباً در ميانه جبهه غربي صفه تخت جمشيد قرار دارد، مهمترين بناي اين مجموعه به شمار مي آيد و به نظر مي رسد نخستين بناي مهم ساخته شده در اين عرصه بوده است. ساختن اين بنا كه از حدود سال 515 (پ.م.) به فرمان داريوش آغاز شد، نزديك به سي سال طول كشيد و در زمان خشايارشا به اتمام رسيد. نقشه كاخ آپادانا از لحاظ اصول معماري به نقشه كاخ بار كوروش در پاسارگاد شباهت دارد و اين نكته نشان مي دهد كه طرح كاخ مزبور الگوي آن بوده است. در مركز اين كاخ، تالاري ستون دار و مربع شكل وجود دارد كه در سه جانب آن (جبهه هاي شمالي، شرقي و غربي) ايواني ستون دار و در جانب جنوبي فضاها و اتاق هاي سكونتگاهي و خدماتي قرار دارد. در چهارگوشه بنا چهار فضاي برج مانند با نقشه اي مربع شكل وجود دارد. اين كاخ بالاتر از سطح صفه قرار دارد و با شماري پله به روي آن مي رفتند. اندازه هر يك از اضلاع تالار مربع شكل 60.5 متر و مساحت تالار اندكي بيش از 3600 متر مربع است كه در هر ضلع آن شش رديف ستون و در مجموع در داخل تالار 36 ستون و هر يك از سه ايوان كاخ نيز 12 ستون داشت. به اين ترتيب در كاخ در مجموع 72 ستون وجود داشت. ارتفاع ستون هاي اين كاخ نزديك به 20 متر بود. داريوش دستور داد متني خاص به مناسبت بناي آپادانا بر روي چهار لوحه سيمين و چهار لوحه زرين، هر يك به اندازه 33×33 سانتيمتر به سه خط فارسي باستان و عيلامي و بابلي بنويسند و در چهارگوشه آپادانا در زير پي بنا قرار دهند. يكيي از مجموعه هاي سيمين و زرين پيدا شده و در گوشه هاي ديگر، جاي قرارگيري محفظه لوحه ها را يافته اند كه البته لوحه هاي آنها غارت شده است. متن لوحه پيدا شده چنين است. داريوش شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه كشورها، پسر ويشتاسپ هخامنشي. داريوش شاه مي گويد: اين كشوري كه من دارم، از سرزمين سكاهاي آن سوي سغد تا حبشه، از هند تا سپارت (سارد، ليبي) را اهورامزدا، بزرگ ترين خدايان به من ارزاني داشت. اهورامزدا مرا و شاهنشاهي مرا بپاياد.

ايوان و پلكان شرقي آپادانا

ايوان شرقي 12 ستون در دو رديف شش تايي دارد كه درگاه ورودي تالار را در وسط آن ساخته اند. به نظر مي رسد كه ورودي اصلي كاخ آپادانا در ابتدا از جبهه شرقي آن بوده است و به همين سبب است كه مهمترين نقشي كه در تخت جمشيد حجاري شد و حاكي از اهميت اين مجموعه به عنوان مركز حكومتي امپراتوري هخامنشي بود، در نماهاي پلكان شرقي ايجاد شد، زير اهمه ميهمانان، سفرا و نمايندگان ايالت هاي زير فرمان امپراتوري و كشورهاي ديگر از طريق آن به كاخ وارد مي شدند. ورودي اين ايوان مانند ايوان شمالي از دو پلكان دوطرفه تشكيل شده كه يكي در جلوي ديگري قرار گرفته است. شكل كلي نماي پلكان جلويي از سه بخش تشكيل شده است. در بخش وسط كه به شكل مستطيل است، نقشي متشكل از هشت سرباز پياده وجود دارد كه در دو طرف يك سطح مستطيل شكل بدون نقش، رو به روي هم ايستاده اند. افراد هر يك از دو گروه چهار نفره به صورت يك در ميان لباس مادي (كلاه نمدي و لباس ساده) و لباس پارسي (كلاه ترك دار استوانه اي شكل و لباس بلند چين دار) پوشيده اند. در سطح مستطيل شكل وسط شايد مي خواسته اند نقشي يا متني حجاري كنند كه آشكار نيست به چه دليل موفق به اين كار نشده اند.

در وسط سطح حاشيه بالاي سطح فوق، نقش حلقه بال دار كه آن را نماد فر ايزدي يا نيروي اهورايي و برخي نمادي از قدرت الهي دانسته اند، وجود دارد و در دو سوي آن دو مجسمه از حيواني بال دار يا سر انسان كه احتمالاً نماد نگهباناني فوق بشري بوده است، وجود دارد. بر اساس بررسي هاي چند تن از باستان شناسان كتيبه سنگي حجاري شده اي كه در محل خزانه كشف شد، به اين پلكان تعلق داشت و در جاي سطح مستطيل شكلي كه توضيح داده شد، قرار داشت و به دلايلي كه هنوز كاملاً روشن نيست، آن را از جاي خود در آورده اند و به محل خزانه انتقال داده اند و سنگي را كه نقش هشت سرباز بر روي آن است، در جاي آن قرار داده اند. بر روي سطح حجاري شده اي كه در خزانه كشف شد، نقش مجلس (بار عام شاهي) حجاري شده است. برخي نكاتي كه بر اساس اين حجاري به نظر مي رسد، چنين است:

پادشاه و چند نفر ديگر در زير سايباني قرار گرفته اند. در نقطه مركزي تصوير، پادشاه بر روي نوعي تخت يا صندلي مجلل و مزين نشسته است. در دست راست او يك عصا يا چوب دستي بلند و در دست چپ او يك گل نيلوفر آبي قرار دارد. زير پاي او يك كرسي كوتاه طراحي شده و زيبا قرار دارد. پشت سر او شخصي عالي مقام ايستاده كه در دست راست او نيز يك گل نيلوفر قرار دارد. اين شخص و پادشاه بر روي سكوي كوتاهي كه اندكي از سطح زمين بالاتر است قرار گرفته اند، و به اين ترتيب جايگاه متمايز و بلندتري نسبت به اطرافيان مستقر شده اند. اين موضوع براي نشان دادن برتري آنان نسبت به سايرين بوده است. بعضي از باستان شناسان معتقدند كه شخص بر تخت نشسته داريوش و شخص ايستاده پسر و وليعهد او، خشايارشا بوده است. برخي نيز گفته اند كه شخص نشسته خشايارشا بوده است و ساختن ايوان و پلكان شرقي يا اتمام آن را به وي نسبت داده اند. شخصي در جلوي پادشاه به شكل محترمانه و در حالي كه دستش را به نشانه ادب و احترام در جلوي دهان خود گرفته، در حال ارائه گزارش امور (احتمالاً گزارش مربوط به آمدن نمايندگان ملل و اقوام گوناگون و معرفي آنان) به پادشاه است. برخي حدس زده اند كه او رئيس تشريفات بوده است. در پشت سر وليعهد شخصي ايستاده كه جامه پارسي بر تن دارد، اما سر بندي مانند شال روي سر، گردن و شانه هايش را پوشانده اتس، و حوله اي تا شده روي دست چپ او قرار دارد، احتمالاً او از خدمتكاران شاه يا وليعهد بوده است. با فاصله اندكي از وي نيز يك سرباز با لباس مادي قرار گرفته كه با دست راست كمانداني را گرفته است. در پشت سر اين شخص و در بيرون از سايبان، دو سرباز در لباس پارسي اما با كلاهي كوتاه، ساده و استوانه اي شكل ايستاده اند. دو مرد يا سرباز ديگر نيز كمابيش با همين هيبت و در حالي كه يكي از آنها جعبه يا بخورداني در دست دارد، در طرف ديگر و بيرون سايبان قرار گرفته اند. در هر يك از دو طرف اين صحنه، دو حيوان، يك شير و يك گاو، در حالي ديده مي شوند كه شير بر پشت گاو پريده و در حال دريدن اوست. برخي از پژوهشگران در تفسير اين صحنه نظريه هاي گوناگوني ارائه داده اند كه يكي از آنها با مراسم نوروز و مجلس سلام عام نوروز كه از ايام باستان تا دوران اخير مرسوم بوده است، سازگارتر است. بر اين اساس، شير يكي از صورت هاي فلكي (برج اسد) و نشانه و نماد خورشيد و همچنين نماد تابستان بوده است. گاو نيز يكي ديگر از صورت هاي فلكي (برج ثور) و نماد و نشانه زمستان بوده است. در اين صورت پيروزي شير بر گاو حاكي از رسيدن خورشيد به منزل گاو است و منظور از آن فرا رسيدن نوروز و سپري شدن زمستان بوده است. اين تفسير با ساير نقوش واقع در پلكان عقبي ايوان شرقي كه بار يافتن نمايندگان ملل در آنها نشان داده شده، سازگار است، زيرا در گذشتهدر هنگام جشن نوروز نمايندگان ملل و اقوام تابع شاهنشاهي هخامنشي و احتمالاً سفيراني از ساير ملل و كشورها براي عرض تبريك سال نو در طي مراسمي خاص در مجلس بارعام شركت مي كردند. سطح نماي پلكان عقبي همين ايوان به دو بخش يا دو جبهه تقسيم مي شود، جبهه اي كه در طرف شمال پلكان جلويي قرار دارد و جبهه اي كه در طرف جنوب آن است. سطح جبهه شمالي عقبي به سه رديف افقي بر روي يكديگر تقسيم شده است كه در آنها سربازان (گارد جاويدان)، بزرگان لشكري و كشوري، و كاركنان اداري و خدماتي دربار نشان داده شده اند. سطح سمت جنوبي اين پلكان نيز به سه رديف افقي تقسيم شده است. سطح اين سه بخش كه شكلي شبيه به ذوزنقه پديد آورده به 23 قسمت تقسيم شده است كه در هر يك از آنها نمايندگاني از يك ايالت يا قوم ايراني يا زير فرمان ايرانيان بر روي سنگ حجاري شده است. هر گروه از سه تا نه نفر نماينده در لباس هاي بومي تشكيل شده است كه در جلوي هر كدام يك راهنماي پارسي يا مادي قرار دارد كه آنان را نزد پادشاه مي برد. مي توان حدس زيد كه اين گروه ها بر اساس سنتي كهن براي تبريك نوروز به پايتخت آمده بودند و هر كدام به ترتيبي معين نزد شاه مي رفتند و با هدايايي به نزد شاه مي رفتند. نام هر يك از گروه هاي مزبور با برخي از هداياي آنان به شرح زير است:

مادها

گروه مادي ها نه نفر است كه نفر اول آنان فردي نظامي با كلاهي نمدي شكل و متفاوت از بقيه گروه است و خنجري بر كمر دارد. در جلوي اين گروه يك فرد پارسي با عصايي در دست ايستاده كه آنان را به جايگاه هدايت مي كند. هداياي آنان عبارتند از: يك كوزه، دو كاسه، چند خنجر، گردنبند، دستبند، پارچه و لباس.

خوزي ها

گروه آنان شش نفر است و يك فرد نظامي مادي هدايت آنان را در جلو بر عهده دارد. آنان چند كمان، خنجر، يك شير و دو بچه شير به همراه دارند.

هراتي ها

گروه چهار نفره آنان همراه با يك افسر پارسي هدايايي مانند دو جام، يك شتر و پوست حيوان به همراه دارند.

رخجي ها

آنان چهار نفر هستند و به همراه يك نظامي مادي، دو جام، يك شير و يك پوست پيشكش مي برند.

مصري ها

بخش مهمي از نقش مربوط به گروه شش نفره آنان از ميان رفته است.

پارتي ها

گروه چهار نفره آنان با يك افسر راهنماي مادي، چند جام و يك شتر همراه است.

ساگارتيان ها

شخصي با كلاه مادي در جلوي گروه پنج نفره آنان و پشت سر يك راهنماي پارسي قرار دارد. آنان چند جامه و يك اسب به همراه دارند.

ارمني ها

گروه سه نفره ارمني ها همراه يك راهنماي پارسي، يك اسب و جامي نفيس هستند.

بابلي ها

آنان شش نفر هستند با يك راهنماي مادي كه چند پياله، لباس چين دار و يك گاوميش كوهان دار همراه دارند. نفر اول آنان شايد براي احترام دست راست خود را بلند كرده است.

آشوريان بين النهرين

هفت نفر آشوري با راهنمايي فردي ارسي، تعدادي پياله، پوست، لباس و دو قوچ براي هديه آورده اند.

سكاييان كلاه نوك تيز

گروه شش نفره آنان كه همگي خنجر به كمر بسته اند با يك افسر مادي هستند. آنان يك اسب، تعدادي دستبند و جامه همراه دارند.

گنداريان

سه نفر از گروه شش نفره آنان پنج نيزه و يك سپر در دست دارند و يك گاو كوهان دار نيز به همراه مي برند.

سكاها

گروه پنج نفره سكاها مسلح اند و يك اسب، چند تبرزين و خنجر پيشكش مي برند.

لوديه ها

چهار نفر از شش نفر آنان كلاه بر سر دارند و شماري گلدان، كاسه، بازوبند و ارابه دو اسبه همراه دارند.

كاپادوكي ها

آنان پنج نفر هستند و يك اسب و مقداري جامه هديه آورده اند.

ايونيه ها

آنان هشت نفر با لباسي يك شكل هستند، شماري كاسه، جام، پارچه و كلاه پيشكش آورده اند.

پارتوي ها

چهار نفر پارتوي همراه با راهنماي مادي خود تعدادي كاسه و پياله و يك شتر دوكوهانه به همراه دارند.

هندي ها

گروه پنج نفره هندي ها يك سرپرست دارد كه لباس او با چهار نفر ديگر متفاوت است. راهنمايي گروه را فردي پارسي بر عهده دارد. يك نفر از آنان ترازويي حمل مي كند كه اشياء گرانبهايي در آن است، يك قاطر و دو تبر نيز از هداياي آنان به شمار مي آيد.

سكاهاي اروپايي

محل حجاري اين گروه و چند گروه بعدي در جايي از پلكان است كه مجبور شده اند شخص راهنما را بالاتر و نفر آخر گروه را پايين تر از افراد ديگر تصوير كنند. آنان چهار نفر هستند و نيزه، سپر، و يك اسب به همراه دارند.

عرب ها

اين گروه سه نفره است. راهنماي آنان يك فرد پارسي است. مقداري پارچه يا لباس و يك شتر حمل مي كنند.

زرنگي ها

اينان چهار نفر هستند. راهنماي ايشان يك فرد مادي است، نيزه، سپر و يك گاو همراه دارند.

ليبي ها

سه نماينده ليبي ها، نيزه، آهو و ارابه اي دو اسبه حمل مي كنند. راهنماي آنان يك فرد پارسي است.

حبشي ها

اعضاي اين گروه سه نفر هستند. ظاهراً موهاي آنان كوتاه و مجعد است كه نشان مي دهد آفريقايي هستند. آنان جعبه اي حاوي كالاهي گرانبها و احتمالاً يك عاج فيل و زرافه اي كوچك از گونه اي خاص به همراه دارند.

البته مي توان حدس زد كه به سبب كمبود سطح كافي براي نشان دادن مراسم سلام نوروز در يك محل نتوانسته اند تعداد واقعي نمايندگان را نشان دهند و چه بسا عده واقعي نمايندگان كشورها و مقدار هداياي آنان و نيز عده افسران و نظامياني كه در مراسم سان و رژه شركت مي كردند بسيار بيشتر از آن بوده كه حجاري شده است. افزون بر اين، مي توان آنان را نمايندگان برگزيده گروه هاي بزرگتر شركت كننده دانست كه مي توانستند به جايگاه مخصوص نزديك شوند. بين سطح مستطيل شكل همين پلكان و سطح مثلث شكل آن، سطحي مستطيلي وجود دارد كه كتبه اي از خشايارشا در آن است. اين كتبه نشان مي دهد كه حجاري هاي اين كارخ در زمان خشايارشا به اتمام رسيد. متن آن چنين است:

خداي بزرگ اهورامزدا (ارت) كه اين زمين آفريد، كه آسمان آفريد، كه مردمي آفريد، كه خوشبختي داد مردمان را كه خشايارشا (خشايارشا) را شاه كرد، يكي را شاه بسياري، يكي را فرمانرواي بسياري، من (هستم) خشايارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه كشورهايي كههمه گونه مردم دارد، شاه در اين كشور بزرگ و دورمرز، پسر داريون - شاه، (از تخمه) هخامنشي گويد خشايارشا شاه بزرگ آنچه مرا كرده آمد، اينجا و آنچه مرا كرده آمد در جاي هاي ديگر، همه را به تأييد اهورمزدا كرده ام. مرا اهورمزدا بپاياد! با ديگران ايزدان، و كشورم را، و هر آنچه را كه كرده ام.

كاخ داريوش

كاخ داريوش (معروف به تچر) در جبهه جنوب غربي آپادانا قرار دارد و به نظر مي رسد بناي آن همزمان يا اندكي پس از شروع ساختمان آپادانا آغاز شد.

اين كاخ از يك تالار مركزي مربع شكل با 12 ستون و ايواني در سمت جنوب تشكيل شده است. حياطي نيز در جلوي اين ايوان وجود دارد. در جبهه شمالي تالار مركزي دو اتاق بزرگ ستون دار وجود دارد كه در يك طرف هر كدام و در ميان آن ها اتاق هايي كوچك يا پستوهايي قرار دارند كه به نظر مي رسد براي انبار از آن ها اتاق هايي كوچك يا پستوهايي قرار دارند كه به نظر مي رسد براي انبار از آنها استفاده مي شد.م برخي از درگاه ها، قاب پنجره ها و طاقچه هاي سنگي اين كاخ بر جاي مانده است. بعضي از اين عناصر از يك قطعه سنگ يكپارچه ساخته شده اند. سنگ هاي مورد استفاده در اين كاخ از جنسي خاص و با سطحي بسيار صاف و صيقل شده و به گونه اي است كه تصوير اشياء و اشخاص در آن منعكس مي شود، به اين سبب در دوره معاصر آن را تالار آيينه نيز ناميده اند.

نگاره اي از داريوش در محل ورود به تالار اصلي كاخ وجود دارد كه او را در حال خارج شدن از كاخ نشان مي دهد. در اين نگاره، دو نفر در پشت سر دارويوش قرار دارند، يك نفر يك چتر آفتابي و ديگري يك مگس پران در يك دست و حوله اي در دست ديگر دارد. اين دو نفر كوچك تر از شاه نقش شده اند. در نزديك اين نگاره، كتيبه اي است كه متن آن چنين است: داريوش شاه، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه كشورها، پسر ويشتاسپ هخامنشي اين كاخ را ساخته است.

از تالار اصلي دو درگاه به سمت دو اتاق بزرگ در طرف شمال تالار وجود دارد كه نگاره اي بر آنها تصوير شده است. در اين نگاره شاه در حال وارد شدن به تالار از اتاق نشان داده شده است. در اين نگاره نيز ملازماني در پشت سر شاه قرار دارند.

در درگاه هاي شرقي و غربي اتاق بزرگ واقع در گوشه شمال شرقي تالار مركزي نگاره اي وجود دارد كه خدمتكاري را با روغن دان و حوله نشان مي دهد. اين نگاره حاكي از جنبه سكونتگاهي اين كاخ است.

دردرگاهي در تالار اصلي نيز نقشي وجود دارد كه نبرد پهلواني را با حيواني افسانه اي (با بدن شير، دم عقرب، با شاخ و بال) نشان مي دهد كه ظاهراً پهلوان كه بسيار استوار ايستاده است، در حال غلبه بر حيوان است.

حجاري ها و كتيبه هاي اين كاخ نشان مي دهد كه از آن به عنوان محل و فضاي پذيرش برخي مراجعه كنندگان نيز استفاده مي شده است.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از تخت جمشيد:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 11:3 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

ارگ کريمخاني

ارگ کريمخاني قصر سلطنتي و اندروني كريم خان زند (م. 1193) حاكم شيراز بوده است كه در سال 1180 ه.ق به دستور وي ساخته شد و در حال حاضر در شمال شرقي شيراز، در حوالي ميدان شهدا واقع شده است.

كريم خان زند براي ساختن قصر خود ماهرترين سنگ تراشان، معماران و هنرمندان آن عصر را به شيراز دعوت كرد و بهترين نوع مصالح را از شهرها و كشورهاي مختلف خريداري نمود و در اختيار كارگران قرار داد. در مدت زمان كوتاهي بناي ارگ ساخته شد.

ميدان كريم خاني به عنوان تأسيسات و ارسن شهري شامل سه بخش مي شد:

1. بخش سياسي كه شامل عمارت كلاه فرنگي و ديوانخانه بود.

2. بخش اقتصادي كه شامل بازار وكيل مي شد.

3. بخش نظامي كه شامل ميدان مشق مي شد.

در اين ميدان، ارگ به عنوان خانه پادشاه و هسته اصلي ميدان عمل مي كرد. درساختن ارگ، معماري نظامي و معماري مسكوني هر دو با هم به كار رفته است چرا كه ارگ خانه پادشاه مي بود و بايد از ضريب امنيتي بالايي برخوردار باشد. بنابراين ديواره هاي بيروني كه همانند ديوارهاي يك قلعه نظامي است، بسيار مرتفع است.ديواره بنا در پايين 3 متر ضخامت دارد و به صورت مخروط ناقص بالا رفته و ضخامت آن در بالا به 2.8 متر مي رسد. و در قسمت بالا ديواركي جانپناه دارد كه محل استقرار سربازان بوده، تيركش هايي نيز در اين ديوار تعبيه شده كه برخي كوچك هستند و حالت مورب دارند كه محل قرار دادن تفنگ و اسلحه بوده و ديگر سوراخ هاي بزرگتري كه براي راندن دشمن بوده است. هشتي ورودي آن فضاي بزرگي است كه يك در به باره بند (اصطبل) داشته و در حال حاضر مكان فروش بليط است و در مقابل دري دارد كه به پشت بام مي رفته. همچنين در داخل هشتي چند طاق نما براي نشستن وجود دارد. هشتي ارگ نسبت به هشتي ديگر خانه ها تزيينات كمتري دارد. در قسمت باره بند اتاق هايي مخصوص سر مهتر وجود داشته كه هم اينك ويران شده است. اين مكان در زمان پهلوي به عنوان زندان زنان مورد استفاده قرار گرفت، در وسط آن ساختماني احداث شده بود كه به هنگام مرمت ويران شد.

4. حياط خلوت در پاي 4 برج وجود دارد كه حالت خدماتي دارند، بجز يكي از آنها كه به هشتي راه مي يابد و در واقع باره بند بوده. اين اطاق كه .........؟ اتاق و دستشويي داشته، مخصوص خدمه بوده. برج ها داراي سه طبقه اندكي راه آنها از درون همين حياط خلوت هاست. از داخل حياط پلكاني به طبقه دوم مي رود و از آنجا به وسيله يك رشته پلكان به طبقه سوم مي روند يعني از طبقه اول به طبقه دوم راهي وجود ندارد. در حمام داخل ارگ از طريق يكي از همين حياط خلوت ها بوده كه بعداً در ديگري از داخل خود حياط ارگ به حمام گشوده مي شود. اين حمام همانند ساير حمام ها داراي سر بينه و گره خانه است. سر بينه آن نيز شامل يك رختكن و يك حوض چندضلعي در وسط مي باشد كه به وسيله آهكبري تزيين شده است. از آنجا نيز وارد برزخ سوم شده كه يك راه به واجبي خانه و يك راه به تخت گرم خانه حمام دارد. در درون گرمخانه سر در خزينه وجود دارد. در زير خزينه آب گرم تون حمام قرار گرفته است.

ارگ كريمخاني قلعه اي مستطيل شكل است كه در هر يك از اضلاع آن برجي از آجر به ارتفاع 15 متر ساخته شده است. مابين اضلاع شمالي، جنوبي و غربي، ايوان بزرگي متشكل از يك تالار و 2 اتاق سه دري بزرگ قرار دارد.

در جلو هر سه ايوان مزبور دو ستون سنگي محكم به ارتفاع 8 الي 9 متر به چشم مي خورد. همچنين طبق معماري دوران زنديه حوضي 4 گوش در جلو هر ايوان ساخته شده است كه آب آنها از آب ركناباد تأمين مي شده.

ضلع شرقي ارگ ديوار بلندي است كه درب ورودي در وسط آن قرار دارد. بر بالاي سردر ورودي صحنه اي از جنگ رستم و ديو سفيد به وسيله كاشي هاي هفت رنگ لعابدار تصوير شده است.

حمام خصوصي پادشاه و راهرو و اتاق نگهبانان نيز در پشت همين ديوار ساخته شده اند. در جلو اين ايوان نيز دو ستون چوبي قرار دارد و حوضي چهارگوش نيز در جلو ايوان خودنمايي مي كند. مساحت حياط قصر 12.8 × 93.6 متر است.

شالوده و ديوارهاي ارگ از سنگ ساخته شده اند و براي ساختن بقيه بنا از خشت پخته استفاده شده است. تزيينات داخلي، شامل قاب ها، ازاره هايي از سنگ مرمر يزد و تبريز و آيينه هاي بزرگي از روسيه، تركيه عثماني و اروپاست. نقاشي قسمت هاي بالا و سقف اتاق ها با آب طلا و لاجورد و رنگ هاي گياهي و معدني رنگ آميزي شده اند. نقش هاي اطاق ها اغلب گل و گياه و به شكل ترنج و اسليمي است. ارگ از نوع بناهاي سه ايوانه است كه ضلع ورودي آن به بخش خدماتي اختصاص دارد.

پس از منقرض شدن حكومت زنديه و روي كار آمدن سلسله قاجاريه ارگ به دارالحكومه تبديل شد و مكاني براي استقرار يافتن واليان و حاكمان فارس گرديد و تا اوايل سلطنت پهلوي نيز وضع به همين منوال بود. در زمان استانداري شاهزاده عبدالحسين ميرزا فرمانفرما (متولد 1236 ، متوفي 1318 ه.ش) به دستور وي كاشي كاري هاي ارگ ترميم شد.

در واقع در زمان حكومت قاجاريه به دليل خصومت قاجاريان با زنديان، نقاشي ها و كاشي كاري هاي زنديه كلنگي شدند و نقاشي ها و تزئينات قاجاريه جاي آن را گرفتند. امروزه يكي از اركان مرمت بناهاي زنديه آن است كه نقاشي ها و تزيينات آنها را از زير نقاشي هاي قاجاريه بيرون آورده و به نمايش بگذارند.

در زمان سلطنت رضاخان پهلوي بين سال هاي 1320-1304 و بعد از آن ارگ به عنوان زندان بزرگ شهر در اختيار شهرباني قرار گرفت. در طول اين مدت تمام آثار نقاشي و مقرنس كاري اتاق ها را با گچ پوشاندند و اكثر اتاق ها و تالارها به وسيله چندين ديوار به صورت سلول هاي كوچكي در آمد.

در سال 1350 ساختمان ارگ در اختيار سازمان ميراث فرهنگي قرار گرفت و كار مرمت و بازسازي آن مورد توجه قرار گرفت. بازسازي بنا در سال 1356 آغاز شد. در بازسازي ارگ براي حفظ اصالت بنا دقت فراواني شده و نقاشي هاي زيباي آن از زير گچ كاري ها بيرون آمده است.

ارگ كريمخاني در سال ...؟ ذيل شماره 918 در فهرست آثار ملي ثبت شده است.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از ارگ کريمخاني:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 10:32 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه شيخ مشرف الدين بن مصلح الدين سعدي شيرازي

سعديه: آرامگاه شاعر قرن هفتم شيخ مشرف الدين بن مصلح الدين سعدي شيرازي است كه در 4 كيلومتري شمال شرقي شيراز، در دامنه كوه فهندژ، در انتهاي خيابان بوستان و در مجاورت باغ دلگشا واقع شده است. اين مكان در ابتدا خانقاه شيخ بوده كه وي اواخر عمر خود را در آنجا مي گذرانيده و سپس در همانجا مدفون گرديده است. براي اولين بار در قرن هفتم توسط خواجه شمس الدين محمد صاحبديواني وزير معروف آباقاخان، مقبره اي بر فراز قبر سعدي ساخته شد. در سال 998 به حكم يعقوب ذوالقدر، حكمران فارس، خانقاه شيخ ويران گرديد و اثري از آن باقب نماند. تا اين كه در سال 1187 ه.ق. به دستور كريمخان زند، عمارتي ملوكانه از گچ و آجر بر فراز مزار شيخ بنا شد كه شامل 2 طبقه مي شد. طبقه زيرين داراي راهروي بود كه پلكان طبقه دوم از آنجا شروع مي شد. در دو طرف راهرو دو اطاق كرسي دار ساخته شده بود. در اطاقي كه سمت شرق راهرو بود، قبر سعدي قرار داشت و معجري چوبين آن را احاطه كره بود. قسمت غربي راهرو نيز به موازات قسمت شرقي، شامل دو اطاق مي شد، كه بعدها شوريده (فصيح الملك) شاعر نابيناي شيرازي در اطاق غربي اين قسمت مدفون شد. طبقه بالاي ساختمان نيز همانند طبقه زيرين بود، با اين تفاوت كه بر روي اطاق شرقي كه قبر سعدي در آنجا بود، به احترام شيخ اطاقي ساخته نشده بود و سقف آن به اندازه دو طبقه ارتفاع داشت.

اين بنا در دوره قاجاريه (سال 1301 ه.ش) توسط فتحعلي خان صاحبديوان مرمت شد و چند سال بعد نيز حبيب الله خان قوام الملك دستور تعمير و ترميم قسمتي از بنا را صادر كرد، و توليت آن به آخوند ملا زين العابدين شيرازي سپرده شد.

بنايي كه در زمان كريخان ساخته شده بود تا سال 1327 ه.ش. برپا بود.

در سال 1329 ه.ش به كوشش علي اصغر حكمت و توسط انجمن آثار ملي ايران، بقعه كنوني به جاي ساختمان قديمي ساخته شد و مراسم افتتاح رسمي آن در ارديبهشت ماه 1331 برگزار گرديد. ورودي مجموعه در راستاي ورودي آرامگاه است كه معمار آن آندره گدار فرانسوي است. ساختمان به سبك ايراني است با 8 ستون از سنگ هاي قهوه اي رنگ كه در جلوي مقبره قرار دارند. و اصل بنا با سنگ سفيد و كاشي كاري مزين است. بناي آرامگاه از بيرون به شكل مكعبي است اما در داخل هشت ضلعي مي باشد با ديوارهايي از جنس مرمر و گنبدي لاجوردي. بنا در سمت چپ به رواقي متصل مي شود كه در آن هفت طاق وجود دارد كه با كف سازي سياه رنگ به آرامگاه شوريده شيرازي پيوند مي خورد. اين آرامگاه در يك اتاق قرار دارد و كتيبه اي بر سر در آن است كه شاعر را معرفي مي كند و شعري از خود شاعر بر كاشي هاي سرمه اي بر روي ديوار نوشته شده است.

ساختمان جديد آرامگاه محوطه اي در حدود 10395 متر مربع دارد. كه در حدود 257 متر مربع زيربناي اصلي آرامگاه مي باشد. ساختمان اصلي آرامگاه شامل دو ايوان عمود بر هم مي باشد كه قبر شيخ در زاويه اين دو ايوان قرار گرفته است. بر روي آرامگاه گنبدي از كاشي هاي فيروزه اي رنگ ساخته شده است. سنگ هاي پايه هاي بنا، سياه رنگ است و ستون ها و جلوي ايوان از سنگ قرمز مخصوصي ساخته شده است. نماي خارجي آرامگاه از سنگ معروف تراورتن و نماي داخلي آن از سنگ مرمر است.

سنگ قبر در وسط عمارتي هشت ضلعي قرار دارد و سقف آن با كاشي هاي فيروزه اي رنگ تزيين شده است. در هفت ضلع ساختمان، هفت كتيبه قرار دارد كه از قسمت هايي از گلستان، بوستان، قصايد، بدايع و طيبات شيخ انتخاب گرديده و به خط ابراهيم بوذري نوشته شده است. متن يك كتيبه ديگر از علي اصغر حكمت است كه در مورد چگونگي ساخت بقعه توضيحاتي داده.

در ضلع غربي، قصيده اي با مطلع زير ديده مي شود:

خوش است عمر، دريغا كه جاوداني نيست                             پس اعتماد بر اين چند روز فاني نيست...

در ضلع شمال شرقي ابياتي از بوستان با اين مطلع نوشته شده:

الا اي كه بر خاك ما بگذري                                                    به خاك عزيزان كه ياد آوري ...

در ضلع جنوب شرقي، كتيبه اي ديگر از گلستان با اين عبارت به چشم مي خورد:

ياد دارم كه با كاروان همه شب رفته بودم ...

در ضلع جنوب غربي، غزلي از بدايع با اين مطلع نوشته شده:

اي صوفي سرگردان، در بند نكونامي                                         تا درد نياشامي، زين درد نيارامي...

در ضلع شمال غربي ايوان (نزديك آرامگاه شوريده) دوازده بيت از قصيده اي با مطلع زير به چشم مي خورد:

خاك من و توست كه باد شمال                                                   مي ببرد سوي يمين و شمال ...

در ضلع شرقي نيز دوازده بيت از قصيده اي به خط نستعليق و با اين مطلع ديده مي شود:

بسي صورت بگرديده است عالم                                             وز اين صورت بگردد عاقبت هم ...

در ضلع شمال غربي، غزلي از طيبات به خط شاهزاده ابراهيم سلطان فرزند شاهرخ تيموري و با اين مطلع حك شده است:

به چهان خرم از آنم كه جهان خرم از اوست                         عاشقم بر همه عالم كه همه عالم از اوست

علي اكبرخان قوام الملك شيرازي، سنگ قبر كنوني را كه سماق سرخ كم رنگي است، بر روي قبر شيخ نصب كرد و كتيبه زير را كه از اشعار بوستان است، با خط نستعليق عالي بر آن نگاشت:

كل شي هالك و انت الباقي

كريم السجايا، جميل الشيم                                                             نبي البرايا، شفيع الامم...

در جلوي اين رواق حوضي قرار دارد كه در آن سكه مي اندازند.

در عمق ده متري صحن آرامگاه قناتي وجود دارد كه آب آن داراي مواد گوگردي و جيوه مي باشد، آب اين قنات به درون حوضي كه آن را حوض ماهي مي نامند و در زير زمين جريان دارد مي ريزد اين حوض در سمت چپ آرامگاه واقع است و در داخل به شكل هشت ضلعي است.

حوض ماهي زيربنايي در حدود 30.25 متر دارد و با 28 پله به صحن آرامگاه وصل مي شود مشهور است كه سعدي نزديك زاويه خود، حوضچه هايي از سنگ مرمر ساخته بوده كه آب در آنها جريان داشته است. شستشو در اين آب، خصوصاً در شب چهارشنبه سوري، جزء معتقدات مردم شيراز بوده است.

كاشي كاري هاي داخل حوض ماهي كه به سبك عمده سلجوقي است، در سال 1372 ه.ش. توسط استاد كاشي كار تيرانداز طراحي شده و توسط ميراث فرهنگي اجرا گرديده است بر فراز حوض ماهي يك نورگير به شكل هشت ضلعي و دو نورگير چهارضلعي در طرفين آن قرار دارد. زيرزمين سعديه امروزه به چايخانه سنتي تبديل شده است. دو ساختمان آجري در كنار حوض ماهي وجود دارد كه مربوط به دفتر است و ساختمان ديگري كه كتابخانه عمومي سعديه است و ساختماني ديگر كه سرويس بهداشتي در آن وجود دارد.

محوطه باغ به سبك ايراني گلكاري، درختكاري و باغچه بندي شده است. در وسط حياط دو حوض مستطيل شكل، با جهت شمالي-جنوبي در دو طرف محوطه آرامگاه قرار دارد و حوض ديگري در جهت شرقي - غربي در مقابل ايوان اصلي بنا واقع شده است.

بر روي درب ورودي سعديه اين بيت به چشم مي خورد:

ز خاك سعدي شيراز بوي عشق آيد                                      هزار سال پس از مرگ او گرش بويي

قطعه هايي از كتيبه سنگي مربوط به سر در آرامگاه كه متعلق به زمان كريمخان زند بوده و در اثر سانحه اي در گذشته هاي دور شكسته شده، هم اكنون در درون آرامگاه محفوظ مانده است. اين قطعه ضمن خاكبرداري خيابان براي تعمير آسفالت از دل خاك بيرون آمده است. بر روي سنگ مذكور قسمتي از شعر سعدي به خط ثلث عالي نوشته شده است با اين مطلع:

الهي به عزت كه خوارم مكن                                                           به ذل گنه شرمسارم مكن

در اطراف مقبره، قبور زيادي از بزرگان دين وجود دارد كه بنا به وصيت خود، در آنجا مدفون شده اند. آرامگاه شيخ مشرف الدين بن مصلح الدين سعدي شيرازي در تاريخ 53.8.20 به شماره ثبت 1010.3 در انجمن آثار ملي به ثبت رسيد.

مجموعه تصاوير از آرامگاه سعدي:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 10:27 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

آرامگاه شاعر بزرگ، خواجه شمس الدين محمد حافظ

آرامگاه شاعر بزرگ، خواجه شمس الدين محمد حافظ است كه در شمال شهر شيراز، پايين تر از دروازه قرآن، در خاك مصلي (يكي از قبرستان هاي معروف شيراز) قرار دارد و مساحت آن 19116 متر مربع مي باشد.

65 سال پس از وفات حافظ، يعني در سال 856 ه.ق. 1452 م. شمس الدين محمد يغمايي وزير ميرزا ابوالقاسم بابر گوركاني (پسر ميرزا بايسنغر نواده شاهرخ بن تيمور) حاكم فارس، براي اولين بار عمارتي گنبدي شكل را بر فراز مقبره حافظ بنا كرد و در جلو اين عمارت، حوض بزرگي ساخت كه از آب ركن آباد پر مي شد. (شيراز شهر جاويدان، علي سامي، ص 366)

اين بنا يك بار در اوايل قرن يازدهم هجري، در زمان حكومت شاه عباس كبير و ديگر بار، 350 سال پس از وفات حافظ به دستور نادرشاه افشار مرمت شد.

در سال 1187 ه.ق. كريم خان زند بر مقبره حافظ، بارگاهي به سبك بناهاي خود ساخت و بر تربتش سنگي مرمرين نهاد كه امروز نيز باقي است. بر روي اين سنگ، دو غزل از ديوان حافظ با مطلع:

مژده وصل تو كو كز سر جان برخيزم                                    طاير قدسم و از هر دو جهان برخيزم

و

اي دل غلام شاه جهان باش و شاه باش                                         پيوسته در حمايت لطف اله باش

به شيوه نستعليق توسط حاجي آقاسي بيك افشار آذربايجاني نگاشته شده است. هم چنين تالاري با چهار ستون سنگي يكپارچه بلند ساخت كه از طرف شمال و جنوب گشاده بود و در دو سوي آن، دو اتاق بنا كرد به گونه اي كه مقبره حافظ در پشت اين بنا قرار مي گرفت و در جلو آن باغ بزرگي را احداث نمود.

پس از كريم خان زند در سال 1273 ه.ق. طهماسب ميرزا (مؤيدالدوله) حكمران فارس، آرامگاه حافظ را بار ديگر تعمير و مرمت كرد و در سال 1295 ه.ق. 1878 م. معتمدالدوله فرهاد ميرزا فرمانرواي فارس در گرداگرد مقبره حافظ، معجري چوبي ساخت. پس از آن در سال 1317 ه.ق (اردشير) زردشتي يزدي، بار ديگر بارگاه حافظ را مرمت كرد و بر فراز آرامگاهش، معجري بنا كرد اما حاج سيد علي اكبر فال اسيري به دليل زردشتي بودن اردشير، بناي مرمت شده را ويران ساخت.

اين بنا تا سال 1319 ه.ق. 1091 م. همچنان ويران باقي ماند تا اينكه شاهزاده ملك منصور ملقب به شعاع السلطنه حاكم فارس، به ياري علي اكبر مزين الدوله نقاش باشي، معجري آهنين بر فراز آرامگاه حافظ ساخت و كتيبه اي بر آن قرار داد.

در سال 1310 ه.ش. دبير اعظم بهرامي استاندار فارس بر ديوار جنوبي حافظيه سر در بزرگي از سنگ نصب نمود و در جهت آبادي نارنجستان آن تلاش كرد.

در سال 1314 ه. ش. سرهنگ علي رياضي (رئيس فرهنگ فارس) با همياري علي اصغر حكمت و نظارت علي سامي و با طراحي آندره گدار فرانسوي، بازسازي بناي حافظيه را آغاز كردند. بناي كنوني حافظيه بنا بر اسلوب عهد كريم خان زند است. سنگ قبر حافظ به ارتفاع يك متر از سطح زمين قرار گرفته و به وسيله پنج رديف پلكان مدور احاطه شده است. بر فراز بارگاهش گنبدي مسي به شكل كلاه دراويش (ترك ترك) بر روي هشت ستون به ارتفاع ده متر، بنا شده است و از درون با كاشي هاي هفت رنگ معرق كاشي كاري شده است. همچنين در سقف آرامگاه هشت بيت از غزل:

حجاب چهره جان مي شود غبار تنم                                      خوشا دمي كه از آن چهره پرده برفكنم

بر روي سنگ هاي يكپارچه با خط ثلث نگاشته شده است.

رواق چهار ستونه كريم خان زند به صورت تالاري وسيع، داراي بيست ستون سنگي بلند، 56 متر و طول و 7 متر عرض در آمده است به گونه اي كه چهار ستون عهد كريم خاني در وسط اين بنا قرار گرفته است. بر روي ديوارهاي دو طرف رواق، سنگ هاي مرمرين نهاده شده است و بر فراز اين سنگ ها، كتيبه اي قرار گرفته كه بر روي آن غزل:

روضه خلدبرين خلوت درويشان است                                       مايه محتشمي خدمت درويشان است

از روي خط ميرعماد توسط هنرمندان شيرازي بر روي سنگ مرمر نقر شده است. در زير زمين رواق آب انبار حافظيه قرار گرفته است. آب انبار حافظيه اين تالار بيست ستونه، حافظيه را به دو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم كرده، به گونه اي كه مقبره حافظ در ناحيه شمالي قرار گرفته است. هم چنين در اين قسمت كتابخانه اي با مساحت 440 متر مربع حاوي ده هزار جلد كتاب وجود دارد كه به عنوان مركز حافظ شناسي مورد استفاده قرار مي گيرد. درخت هاي نارنج و دو حوض مستطيل بزرگ شرقي و غربي نيز در اين قسمت وجود دارد كه اين حوض ها منبع آب حوض هاي بزرگ باغ ورودي است. قهوه خانه سنتي با مساحت 330 متر مربع نيز در اين ناحيه قرار گرفته است.

سمت چپ اتاق بزرگي متعلق به آرامگاه قوام با دو اتاق به جانب آن و شش اتاق ديگر كه سه تا به آرامگاه و سه تاي ديگر به نقاشي، مينياتوري، معرق سازي و ميناسازي تعلق دارد، است . در پشت اين آرامگاه (آرامگاه قوام) فضاي سبزي با يك حوض در ميان وجود داردكه آرامگاه غلامحسين صاحبديواني و آرامگاه قوام وجود دارد.

در سمت راست مقبره، ديوار داراي 14 طاقنماست كه آرامگاه خاندان معدل نيز در همين قسمت است.

بر ديوارهاي اين بخش از حافظيه غزل هايي از ديوان حافظ بر روي كاشي و سنگ مرمر نوشته شده است.

بر روي ديوار شمالي غزلي با مطلع:

سحرم هاتف ميخانه به دولت خواهي                                         گفت باز آي كه ديرينه اين درگاهي

و بر ديوار جنوبي غزل

چو بشنوي سخن اهل دل مگو كه خطاست                              سخن شناس نئي جان من خطا اينجاست

و بر ديوار شرقي غزل

مزرع سبز فلك ديدم و داس مه نو                                        يادم از كشته خويش آورد و هنگام درو

و بر ديوار غربي غزل

بيا كه قصر امل سخت سست بنياد است                                        بيار باده كه بنياد عمر بر باد است

با خط اميرالكتاب حاج ميرزا عبدالحميد ملك الكلامي كردستاني نگاشته شده است.

در قسمت جنوبي حافظيه، باغچه هاي بزرگي وجود دارد كه گرداگرد آنها گل كاري شده است و مابين آنها دو حوض مربع مستطيل بزرگ است. (سنگ هاي لبه اين حوض ها همان سنگ هاي حوض باغ شمالي موزه پارس است كه پس از امتداد خيابان كريم خان زند به سمت بازار وكيل، آن را خراب كرده، به حافظيه منتقل كردند) و در دو طرف حياط، نارنجستان بزرگي وجود دارد. ديوارهاي جنوبي و در ورودي باغ از نرده هاي آهني ساده ساخته شده است و بر نماي خارجي تالار، رو به سمت باغ ورودي غزل

گلعذاري ز گلستان جهان ما را بس                                     زين چمن سايه آن سرو روان ما را بس

نگاشته شده است.

مساحت بخش جنوبي از در ورودي باغ تا پلكان هاي رواق مياني، 9983 متر مربع مي باشد.

در جوار تربت حافظ عده اي از مشاهير به خاك سپرده شده اند كه برخي از آنها عبارتند از: شيخ محمد اهلي شيرازي، ميرزا نصير ملقب به فرصت الدوله، حجه الاسلام آقا سيد علي مجتهد كازروني، آقا محمد هاشم ذهبي، سالار جنگ، محمد خليل رجايي، حميدي شيرازي، ميرزا محمد شفيع وصال شيرازي، دكتر لطفعلي صورتگر، فريدون توللي، رسول پرويزي، علي محمد قوام الملك و فرزندانش.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از آرامگاه حافظ:

نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1385 ساعت 9:45 توسط آرتمیس
[ ] | مطالب مرتبط ( شیراز: تاریخی - دیدنی ) | لینک ثابت

دروازه قرآن

در شيراز، در نزديكي تنگ الله اكبر و در ميان كوه هاي باباكوهي و چهل مقام واقع شده است. وجه تسميه اين دروازه وجود قرآني بر بالاي طاقي مرتفع است. اين دروازه شامل يك طاق مرتفع از نوع طاق كجاوه اي در وسط دور طاق با ارتفاع كم در طرفين است. اين طاق در زمان حكومت عضدالدوله ديلمي در فارس، ساخته شد و قرآني نيز در آن جاي داده شد تا مسافرين به بركت عبور از زير آن سفر را به سلامت به پايان برند و در موقع سفر از زير قرآن بگذرند. به مرور زمان طاق شكسته و تخريب شد. در دوره حكومت زنديه كريمخان زند (1172 – 1193) مجددا" آن را بازسازي نمود و در قسمت فوقاني آن اطاقي ساخت و دو جلد قرآن نفيس به خط ثلث و محقق، اثر سلطان ابراهيم بن شاهرخ گوركاني را در آن اتاق جاي داد. اين قرآن ها به قرآن هفده من مشهورند. در سال 1316 كه طرح توسعه راه شمالي شيراز در دستور كار دولت قرار گرفت، اين طاق خراب شد و قرآن مذكور نيز به موزه پارس منتقل گرديد. در زمان قاجاريه كه چند زلزله شيراز را تكان داد، اين دروازه آسيب هايي ديد اما به وسيله محمد زكي خان نوري مورد بازسازي و مرمت قرار گرفت.

در سال 1327 ه.ش. يكي از بازرگانان شيراز به نام حسين ايگار، مشهور به اعتمادالتجار، با هزينه شخصي خود طاق كنوني را بازسازي كرد و چند آيه از قرآن كريم را كه با خط ثلث و نسخ بر روي كاشي نوشته شده بود، بر بدنه طاق نصب كرد. در پيشاني شمالي اين طاق (سمت كوه بمو) اين آيه بر روي كاشي نوشته شده است، ان هذاالقرآن يهدي للتي هي اقوم و يبشر المؤمنين الذين يعملون الصالحات ان لهم اجرا" كبيرا" در پيشاني جنوبي طاق (سمت شهد شيراز) اين آيه به چشم مي خورد.

قل لئن اجتمعت الانس و الجن علي ان يأتوا بمثل هذاالقرآن لايأتون بمثله ولو كان بعضهم لبعض ظهيراً

در گوشه غربي طاق اين آيه نوشته شده:

انا نحن نزلناه الذكر

و ادامه اين آيه در قسمت شرقي طاق و روبروي همان كتيبه نوشته شده

و انا له لحافظون.

مجموعه تصاوير قديم و جديد از دروازه قرآن: